Commissievergadering op 12 december 2025

Mijnheer de minister, door de oorlog in Oekraïne zijn de Europese defensieaankopen in een stroomversnelling gekomen. Verschillende landen versterken hun luchtverdediging via het European Sky Shield Initiative (ESSI). Wij zien daarbij dat Israëlische bedrijven aan belang winnen op het gebied van radarsystemen, interceptieraketten en andere technologie. Ook in ons land werken wij begrijpelijkerwijze samen met buitenlandse partners, onder andere met Israël en de Verenigde Staten, om onze luchtverdediging en -bewaking te moderniseren en te verbeteren.

Dat doet wel de vraag rijzen in welke mate die samenwerkingen onze Europese strategische autonomie versterken en vanaf welk moment ze die autonomie ondermijnen. Europa heeft al jaren de ambitie om zelf meer defensietechnologie te ontwikkelen, zodat we minder afhankelijk te zijn van externe leveranciers. Voor onze kritieke systemen rekenen wij echter nog steeds in grote mate op niet-Europese bedrijven, waardoor het risico bestaat dat wij in de praktijk afhankelijk blijven van beslissingen die elders worden genomen.

Daarom zou ik graag begrijpen hoe u die balans ziet tussen, enerzijds, de nood aan performante systemen die vaak buiten Europa worden ontwikkeld en, anderzijds, de verantwoordelijkheid om onze technologische onafhankelijkheid te versterken.

Hoe kunnen wij bijdragen aan een Europese aanpak die innovatie en samenwerking bevordert, terwijl wij tegelijk onze strategische autonomie bewaken?

Dank u voor uw toelichting, mijnheer de minister. Ik hoor dat er stappen worden genomen naar meer Europese samenwerking. We zijn echter nog altijd redelijk ver verwijderd van echte autonomie. Europa blijft kwetsbaar voor externe druk, exportlicenties en politieke beslissingen elders. Ik hoop dat we met ons land via Europese samenwerkingsverbanden echt het voortouw kunnen nemen om de afhankelijkheid af te bouwen, en dat we kunnen inzetten op ontwikkeling en productie op eigen bodem, opdat we stilaan onze veiligheid echt in eigen handen kunnen nemen.

Mijnheer de minister, dit was de allereerste vraag die ik in deze commissie voor Defensie stelde, een jaar geleden ondertussen. Ik vond het dan ook gepast om na een jaar opnieuw te vragen naar een evaluatie.

De aanleiding voor mijn vraag de vorige keer was een spijtig incident dat toen had plaatsgevonden. Het valt niet te ontkennen dat een decompressieverblijf zijn waarde heeft. Ik vraag mij af of er intussen een degelijke evaluatie is gebeurd van de verschillende decompressieverblijven die er sinds die eerste keer zijn geweest. Ik ben ervan overtuigd dat dit inderdaad het geval is geweest. Wat zijn de lessons learned ?

Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord. Er moet dus nog een grondiger evaluatie komen. Daar kijken we naar uit en ik ben ervan overtuigd dat u daarover zult rapporteren aan het Parlement. Ik ben heel blij te vernemen dat de militairen in tweede en derde instantie het nut ervan erkennen. Toen ik er de eerste keer over hoorde, vroeg ik mij ook af waarmee ze nu aankwamen, na vier maanden in operatie te zijn geweest. Het eerste wat ik wil doen is gewoon naar huis gaan. Ik wil mijn geliefden en mijn vrienden terugzien, dus ik begrijp die eerste reactie heel goed. Dat was de reactie die ik zelf ook had en het doet mij echt deugd om te vernemen dat men na een bevraging nadien het nut ervan inziet. Laat dat dan het goede nieuws zijn uit het antwoord van vandaag, mijnheer de voorzitter.

Mijnheer de minister, ik verwijs naar de tekst van mijn vraag zoals ingediend.

Kort samengevat, hoe staat het met een opwaardering van onze veteranen? Daarvan is duidelijk melding gemaakt in onze strategische visie. Wat is daaromtrent de stand van zaken?

De Strategische Visie Defensie 2025 erkent expliciet het belang van onze veteranen en stelt dat hun inzet voor het land meer moet worden gewaardeerd. Tot vandaag bleef het veteranenstatuut hoofdzakelijk symbolisch, maar de Strategische Visie voorziet dat hier verandering in komt.

Er wordt aangekondigd dat Defensie bijkomende voordelen zal invoeren, vergelijkbaar met andere statuten van nationale erkenning. Dat is een belangrijke en terechte stap vooruit.

Kan u de commissie toelichten hoe het hiermee staat? Welke concrete maatregelen werden intussen genomen of voorbereid om de erkenning van veteranen te versterken, en op welke termijn mogen we resultaten verwachten?

Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord. [NL] [FR]

Mijnheer de minister, mijn beide vragen gaan over Palantir. U bent in de Verenigde Staten op handelsmissie geweest en u hebt daar een bezoek gebracht aan Palantir. Ik meen dat u niet de enige was die aan dat bedrijf een bezoek bracht.

De naam Palantir komt, heb ik me laten vertellen, uit Lord of the Rings: The Seeing Stone . Het bedrijf heeft wegens dat aspect een vrij omstreden reputatie waar het gaat over privacy, de beveiliging van data en de ethische inzet van artificiële intelligentie.

Ik weet dat Palantir die discussie wat van zich afschuift. Het zegt dat ze gewoon technologie aanbieden en het is de cliënt die ermee doet wat hij ermee doet. Dat neemt echter niet weg dat er ook vanuit de Amerikaanse veiligheidsdiensten zelf kritiek gekomen is op het gebrek aan transparantie en dit op basis van een gelekte memo van het Amerikaanse leger. Daarin werd gezegd dat er toch een zeer hoog risico was, daar niet gecontroleerd kan worden wie toegang heeft tot welke data. Evenmin kan worden nagegaan wat de gebruikers doen en of de software zelf veilig is.

In die zin heb ik een aantal vragen. Ze zijn opgenomen in mijn schriftelijke vraag, dus ik zal ze niet voorlezen.

Mijn tweede vraag gaat over de digitale transformatie in het licht van de Strategische Visie van de Programmeringswet. Ik heb me doen informeren door mijn collega’s dat die bij de bespreking van de Programmeringswet wel aan bod gekomen is en dat er wel vragen over zijn gesteld, maar dat die zonder antwoord zijn gebleven. Die vragen blijven dus pertinent.

Ze gaan vooral over de eigen datacenters van Defensie en hier in het bijzonder de betrokkenheid van Oracle. Hoe kan er gezorgd worden voor de nodige beveiliging van data? Welke garanties worden ingebouwd om ervoor te zorgen dat men echt soeverein blijft in the cloud en dat er geen nieuwe afhankelijkheden of zwakheden worden ingebouwd?

Het is goed om te horen dat er grendels worden ingebouwd en dat men zich ervan bewust is dat, wanneer men met nieuwe technologiebedrijven werkt die bepaalde bezorgdheden oproepen en dat is nog een understatement, we daar niet onbezonnen mee in zee mogen gaan. We zullen blijven nagaan – al zal mijn collega dat wellicht doen – hoe dit zich verder in de praktijk ontwikkelt.

Monsieur le ministre, je suivrai les conseils de notre président donnés en début de séance et ne poserai que cette seule question, qui m'a été suggérée par un Florennois sensible à la sécurité – et on sait combien tous nous devrions l'être. Elle concerne les satellites belges mais aussi et surtout toutes les applications et plateformes disponibles qui nous fournissent des images géosatellites et autres localisations.

Même si elles sont très utiles pour se déplacer – on peut même dire qu'elles sont parfois fun –, elles constituent toutefois un danger pour nos installations militaires. Sur Google Maps – pour ne citer que celle-là – on sait que le Palais Royal ou la base militaire de Florennes sont bien floutés. Néanmoins, sur d'autres plateformes disponibles ce n'est pas le cas. Par exemple, Strava, une plateforme bien connue des sportifs, donne à voir l'ensemble de la base militaire de Florennes, parce qu'aucun floutage n'intervient. J'ajoute que les images sont précises.

Il est clair que des États tels que la Russie ou la Chine n'ont évidemment pas besoin de ces applications pour vérifier et voir nos installations militaires, mais des terroristes aux moyens limités et animés de très mauvaises intentions pourraient par contre trouver cela très utile.

Monsieur le ministre, la Défense dispose-t-elle des moyens juridiques pour exiger le floutage des installations militaires dans des cas comme celui-ci? Est-il possible d'exercer un contrôle régulier, et la Défense le fait-elle, afin de voir si le grand public a accès ou pas à ces images? Avez-vous des contacts au sein de l'Union européenne ou de l'OTAN pour renforcer l'ensemble des moyens d'exiger un floutage afin d'éviter ce genre de choses?

Je vous remercie pour ces informations, monsieur le ministre.

J'entends bien que le SGRS surveille cela de manière régulière, car la plateforme Strava existe depuis un certain temps. Il faut donc également attirer leur attention sur la nécessité de procéder de la sorte pour toutes les nouvelles plateformes apparues sur le marché.

Je vous remercie pour les dispositions que vous avez prises vis ‑ à ‑ vis d ’ eux afin de pouvoir faire le n é cessaire.

Mijnheer de minister, naar verluidt zou er op vrijdag 17 oktober – ook al is dat al twee maanden geleden, enige verduidelijking is gelet op de problematiek hier toch op haar plaats – naar aanleiding van de gala een demonstratievlucht met onder andere F-35’s, een A400M en de nieuwe MQ-9B-drone gepland zijn geweest. Daarvoor zou het luchtruim boven Brussel tijdelijk moeten worden gesloten. Het hoeft geen verdere uitleg dat zo'n beslissing economische gevolgen voor de burgerluchtvaart en Brussels Airport zou hebben, en dat te midden van een budgettaire crisis.

U verklaarde in de media dat u niet op de hoogte was, dat men die demonstratievlucht buiten uw medeweten om had gepland en dat u, toen u vernam dat het luchtruim voor dat plan zou moeten sluiten, ingreep. Een en ander had te maken met het feit dat men per se de nieuwe MQ-9B-drone, die pas werd voorgesteld, maar waarmee er enkele problemen waren – mijn collega Verbelen en ikzelf waren daarvan getuige – wilde demonstreren.

Bevestigt u dat er effectief een plan bestond om een demonstratievlucht te organiseren?

Is het correct dat de MQ-9B-drone op dat moment niet beschikte over de noodzakelijke certificering om in het burgerluchtverkeer te opereren, reden waarom men het luchtruim tijdelijk wilde sluiten?

U zegt dat u niet de beslissing nam om die demonstratie te organiseren. Wie deed dat dan wel?

Er werd een onderzoek ingesteld. We hebben ondertussen ook minister Crucke daarover gehoord, wiens antwoord u ongetwijfeld mee hebt gekregen. Hoe ver staat dat onderzoek?

U meldde in De Afspraak dat het plan mogelijk bij de DGD Luchtvaart werd opgesteld. Is dat zo? Werd dit bevestigd?

Op basis van welke veiligheidsafweging of hiërarchie besliste men dat een promotionele of diplomatieke demonstratie tijdelijk voorrang zou krijgen op regulier luchtverkeer? Welke criteria worden bij een dergelijke beslissing toegepast?

Wie staat in voor de bijkomende kosten die voortvloeien uit een dergelijke maatregel, waaronder kosten voor luchtverkeersleiding, het instellen en handhaven van een veiligheidsperimeter, het brandstofverbruik en de operationele inzet? Indien men dergelijke demonstratie uitvoert, is het dan Defensie die die kosten moet dragen? Indien niet, wie dan wel?

Bestaat er in uw departement of bij de luchtmacht een duidelijk protocol of een richtlijn over het tijdelijk sluiten van het luchtruim om dergelijke symbolische of ceremoniële redenen? Zo ja, welke criteria worden daarbij gehanteerd?

Mijnheer de minister, dat u tot twee keer toe moet teruggrijpen naar uw nota’s om het correct te verwoorden, zegt misschien al veel. We weten allemaal wat de omstandigheden van die voorstelling op dat moment waren. Noem het zoals u wilt, een symbolische aankomst of een ceremoniële voorstelling, daarover gaat het uiteindelijk niet. Het gaat erom dat u in de publieke media verkeerd hebt gecommuniceerd. U communiceert altijd heel snel en soms loopt u zichzelf voorbij. We hebben dat nog al meegemaakt.

Een en ander werd gecheckt bij de minister van Mobiliteit, de heer Crucke. U zegt dat u die vraag niet hebt gesteld, maar minister Crucke, uw collega, weerlegt dat. Hij zegt dat het voorstel wel degelijk van het kabinet kwam. Hij heeft dat in de commissie bevestigd op een vraag van mijn collega Huybrechts. Zij hebben een nota ontvangen om F-35’s en een MQ-9B-drone in Zaventem te laten landen, met een tijdelijke sluiting van het luchtruim.

Die vraag kwam dus van uw kabinet. U ontkent dat nu opnieuw. Dat is natuurlijk een weerwoord tussen collega-ministers. Ik weet niet wie hier gelijk heeft, maar ik heb de neiging om de minister van Mobiliteit te geloven, want ik zie niet in waarom hij een loopje met de waarheid zou nemen.

U probeert hier de zwarte piet naar de administratie door te schuiven. Ik kan me niet van de indruk ontdoen, en met mij veel mensen, dat u een en ander hebt willen doordrukken om een beetje show te verkopen. Er waren toen heel wat bigshots aanwezig. Het zou natuurlijk mooi zijn geweest, als u dat had kunnen bewerkstelligen.

Ik raad u aan om het verslag van de commissie voor Mobiliteit na te kijken. Hij heeft wel degelijk bevestigd dat de vraag van uw kabinet kwam en dat men niet wist dat het luchtruim daarvoor zou moeten worden gesloten. Dat wil ik u niet toedichten, want ik denk dat u dat inderdaad niet zou hebben gedaan, als u dat had geweten.

Ik zeg wel dat u zich soms in uw communicatie vergaloppeert. U wou ongetwijfeld onder andere de MQ-9B met een symbolische aankomst aan de belangrijke personen die op het luchtbal aanwezig waren, mooi voorstellen. Ik kan dat enigszins begrijpen; u hebt evenwel toen niet kunnen inschatten wat de gevolgen daarvan hadden kunnen zijn.

Ik verwijs naar de ingediende vraag.

In het kader van het Europese SAFE-programma wordt van de lidstaten verwacht dat zij hun geplande defensie-investeringen afstemmen op de gemeenschappelijke Europese prioriteiten. België kan de 8 miljard EUR, die het van het SAFE-programma ontvangt - niet zomaar besteden, maar moet dit doen conform de door de Europese Unie opgelegde voorwaarden en criteria. Tegen eind november 2025 dient België het nationaal SAFE-plan in te dienen bij de Europese Commissie. Dit plan moet duidelijk aangeven hoe de middelen zullen worden besteed, wanneer concrete aankopen gepland staan, en met welke Europese of derde landen wordt samengewerkt binnen deze procurements.

Wat is de stand van zaken van het Belgisch SAFE-plan?

Gaat u het Parlement hier ook inzage in geven?

Welke projecten of aankopen zijn voorzien om gefinancierd te worden binnen het kader van deze 8 miljard euro?

Hoe wordt binnen het plan verzekerd dat de bestedingen voldoen aan de Europese SAFE-criteria? Kan u toelichten wat deze criteria zijn?

Heeft u bij de opmaak van de nieuwe Strategische Visie met de SAFE-criteria reeds rekening gehouden?

Op welke manier wordt de Belgische defensie-industrie betrokken bij de opmaak en uitvoering van dit SAFE-plan?

Dank u, mijnheer de minister. Het ging heel snel, maar ik ga het nog eens herbeluisteren. Ik zou het in ieder geval een zeer goede zaak vinden als er gezamenlijke aankopen plaatsvinden in samenwerking of partnerschap met Oekraïne, zeker wat betreft manned en unmanned air systems . Ik denk dat een van de oplossingen om Oekraïne op structurele wijze en financieel door de moeilijke periode te helpen erin bestaat om, zeker met de industrie, doorgedreven samen te werken en partnerschappen af te sluiten. Ik kom daar dus nog op terug.

Mijnheer de minister, ik verwijs naar de tekst van mijn vraag zoals ingediend.

De NAVO werd opgeschrikt door drie grote corruptiezaken, waarbij ook drie Belgische onderdanen gearresteerd zijn. Volgens het onderzoek zouden zij betrokken zijn bij omkoping, het doorspelen van gevoelige aanbestedingsinformatie en het sjoemelen met contracten voor logistiek en defensiemateriaal.

Dergelijke feiten zijn niet alleen bijzonder verontrustend voor de geloofwaardigheid van de NAVO als defensie-alliantie, maar ook voor dit land, dat een belangrijke logistieke rol vervult binnen de alliantie. België huisvest immers zowel het NAVO-hoofdkwartier in Evere als het Strategisch Commando in Mons, en is betrokken bij talrijke aanbestedingsprocedures.

In dat licht heb ik volgende vragen:

Kunt u bevestigen dat er effectief drie Belgische onderdanen werden opgepakt in het kader van deze corruptiezaken? Waren zij militairen, civiele medewerkers of verbonden aan private bedrijven met NAVO-contracten?

Zijn er aanwijzingen dat personeelsleden van onze Defensie kennis hadden van of betrokken waren bij de feiten?

Wat is de stand van zaken rond het onderzoek? Zijn uw departement of andere Belgische departementen betrokken bij het onderzoek?

Welke stappen onderneemt België binnen de NAVO om haar integriteits- en controlemechanismen te versterken, zeker in het licht van de steeds groter wordende militaire investeringsprogramma's en aanbestedingen?

Welke gevolgen heeft dit dossier voor lopende of toekomstige NAVO-projecten waarbij Belgische bedrijven of ambtenaren betrokken zijn?

Hoe kunnen zowel de lidstaten als de NAVO als organisatie hun anti-corruptiebeleid het best bijsturen volgens u, nu er zo vele miljarden aan belastinggeld naar defensie zullen vloeien?

Monsieur le ministre, en mai dernier a éclaté un scandale qui a fait grand bruit dans le monde de la défense, à un moment où les dépenses militaires explosent en Europe. Ces milliards d'euros, parfois dépensés dans la précipitation, engendrent bien des appétits.

Pour résumer de manière succincte et précise, des employés et ex-employés de la NSPA - l’agence de soutien et d'acquisition de l’OTAN – auraient créé ou utilisé des sociétés de conseil privées, officiellement pour "accompagner" des entreprises de Défense dans leurs candidatures aux appels d’offres de l’OTAN. En réalité, ces sociétés leurs auraient transmis des informations confidentielles issues de la NSPA, en échange de pots-de-vin et rémunérations.

Trois affaires de corruption ont été révélées au cours de l’année écoulée, selon des enquêtes conjointes des journalistes de Knack, Le Soir, la plateforme Follow The Money et La Lettre. Trois employés belges seraient impliqués dans l’une de ces affaires.

Monsieur le ministre, quelle est la position officielle du gouvernement belge sur la tolérance zéro affichée par l’OTAN face à ces allégations? Considérez-vous que la gouvernance actuelle de la NSPA est suffisante? Faut-il envisager une réforme structurelle du contrôle de ses marchés? Quelle position est défendue par la Représentante permanente de notre pays auprès de l'Alliance?

Comment la Belgique s’assure-t-elle de l’intégrité des représentants qu’elle détache ou recommande auprès de la NSPA?

Au regard de ces révélations et alors que nous attendons votre loi de programmation et que de nombreux achats militaires belges sont passés par la NSPA, avez-vous décidé de prendre des mesures pour éviter tout risque de collusion dans les marchés belges? Des marchés belges sont-ils potentiellement concernés? Quelles garanties existent pour s’assurer que les marchés passés via la NSPA bénéficient d’un contrôle efficace et indépendant de la part des Etats-membres, dont la Belgique? Existe-t-il un audit interne ou un mécanisme de contrôle belge des contrats OTAN passés par la NSPA? En ce sens, la Défense belge a-t-elle réalisé ses propres vérifications des contrats conclus par la NSPA dont elle bénéficie au regard de ces révélations? Je vous remercie d’avance pour vos réponses.

Mijnheer de minister, met mijn vraag wil ik twee aspecten belichten, namelijk de NATO-gate en de update naar aanleiding van publicaties in Knack en Follow the Money . Daarbij werden twee internationale corruptieonderzoeken stopgezet door het Amerikaans ministerie van Justitie en werden de verdachten vrijgelaten. Zoals al aangekaart door de vorige sprekers, waren daarbij ook Belgen betrokken.

Het eerste deel van mijn vraag heeft betrekking op de stand van zaken vandaag en op de situatie van de Belgische reservisten die verdacht werden.

Het tweede aspect betreft een bijkomende recente update over dezelfde zaak, namelijk de betrokkenheid van het Israëlische bedrijf Elbit Systems. Dat bedrijf mag niet langer deelnemen aan aanbestedingsprocedures van de NAVO, omdat dat defensiebedrijf wordt onderzocht wegens mogelijke corruptie. Dat blijkt opnieuw uit datzelfde onderzoek van onder meer Follow the Money , waaruit tevens blijkt dat alle lopende samenwerkingen tussen de NAVO en Elbit zijn stilgelegd. Bovendien is het dochterbedrijf van Elbit, Oriented Advanced Systems, uitgesloten van nieuwe aanbestedingen.

Mijn vragen gaan over de contracten van de Belgische Defensie, al dan niet via de NSPA, met Elbit of met de dochterbedrijven. Zijn die contracten bevroren door het corruptiedossier? Lopen bepaalde reeds gesloten contracten door? Lopen er onderzoeken of zijn er onderzoeken afgerond aangaande contracten tussen de Belgische Defensie en Elbit die niet via de NSPA tot stand kwamen, maar via andere aankoopprocedures?

Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord. U hebt een overzicht gegeven van de huidige stand van zaken. Het is positief dat er proactief stappen zijn gezet om de nultolerantie binnen de organisatie te handhaven. Beschuldigingen van wangedrag zoals deze moeten altijd worden veroordeeld, zeker binnen een organisatie die zich wereldwijd presenteert als verdediger of pleitbezorger van vrijheid en democratie. Wanneer het gaat om aanbestedingen en het gebruik van publieke middelen, moeten transparantie, veiligheid, een onafhankelijk toezicht en integriteit vooropstaan.

Het interne auditonderzoek loopt nog, heb ik begrepen. Dat is nog niet afgerond. U bevestigt noch ontkent dat. U zegt dat de beschuldigingen betrekking hebben op individuen en niet op de organisatie, al straalt dat uiteraard ook af op een organisatie zoals de NSPA, dat toch als een onafhankelijke en veiligheidsgerichte instantie moet worden beschouwd. Uit uw stilzwijgen leid ik af dat we daarop kunnen terugkomen.

Zeker. Dank u wel.

Monsieur le ministre, je vous remercie pour vos réponses. Je pense qu'il est important et absolument nécessaire de s'assurer, même si on passe par une commande de l'OTAN et à travers cette agence, qu'il y ait des contrôles internes belges renforcés. Nous allons en effet avoir des commandes qui vont s'accroître grâce aux investissements que la Belgique va consentir en matière de défense – les 2 % du PIB vont nous le permettre – et c'est un à rythme frénétique que nous allons devoir acheter certaines fournitures, équipements et armes.

J'entends souvent dans les rangs de la majorité cette petite musique qui semble affirmer qu'il y a trop de contrôles, qu'on doit passer par la Commission Achats militaires, qu'on doit passer par un avis de l'Inspection des finances, et que tout ça serait tellement plus simple si on pouvait acheter sans véritablement renforcer les contrôles, les audits internes et toutes les procédures en étant parfaitement intègre.

Or je crois justement que dans un climat où la géopolitique bouleverse toutes les certitudes, si l'État se fait flouer, si les citoyens et les citoyennes se font flouer à travers des scandales de corruption autour de l'achat d'armement, c'est une perte de crédibilité pour nos institutions et une atteinte à la foi que les citoyens et les citoyennes ont placé dans la démocratie et son bon fonctionnement. Il est donc essentiel qu'à côté de procédures d'achat contrôlées, il n'y ait pas de volonté de l'exécutif de passer outre les contrôles, notamment ceux de l'Inspection des finances, qui sont essentiels.

Mijnheer de minister, ten eerste, gezien de grote inzet is het, zeker als er een nood is om veel en snel aan te kopen, noodzakelijk dat er een absoluut en robuust vertrouwen bestaat in de procedures en de afwikkeling ervan. Het is goed dat er actie wordt ondernomen.

Het is ook goed dat de Belgische vertegenwoordiging dat proactief opneemt in de organen waar dat moet gebeuren. In uw antwoord hebt u gezegd dat de Belgische vertegenwoordiging dat proactief opneemt. Ik interpreteer dat als 'wij nemen daarmee het voortouw'.

Ten tweede, u hebt in uw drie laatste zinnen gezegd dat contracten die niet betrokken zijn, doorlopen en dat er bij ons geen betrokken contracten zijn. Mag ik ervan uitgaan dat u daarmee geantwoord hebt op wat ik specifiek vroeg in verband met Elbit, of was het een algemeen antwoord?

Oké, dan zullen we daar misschien op terugkomen, maar dat houdt dan wel in dat vragen steeds opnieuw gesteld.

Maar ze was ingediend.

Voilà, dus niet dan.

Monsieur le président, je vais quand même prendre la parole et ne pas me référer uniquement à la version écrite de ma première question. Je vais me centrer sur la deuxième question, qui est encore beaucoup plus sensible.

Monsieur le ministre, dans le cadre de votre "Vision stratégique 2025-2034", le gouvernement Arizona s'est engagé à près de 34 milliards d'euros d'achats militaires.

​

Interrogé le mois dernier par ma collègue Éliane Tillieux au Parlement de Wallonie sur l'accord de coopération entre les Régions et le Fédéral en matière de Défense, le Ministre Jeholet lui a indiqué que le protocole d'accord entre la Défense et l'ensemble des entités fédérées du pays était toujours en cours de discussion et faisait l'objet de plusieurs tours de négociations.

Monsieur le ministre,

- Pouvez-vous me faire le point sur ces négociations et sur ce qui se trouve sur la table? Pouvez-vous me faire le point sur les réunions avec les différentes entités fédérées? À quelle échéance cet accord de coopération sera-t-il finalisé?

- Via cette réponse parlementaire, nous avons appris que la Défense aurait annoncé vouloir mettre en place une organisation de l'innovation et de l'industrie de Défense. Une réunion de ce nouvel "écosystème" était semble-t-il prévue à la fin du mois de septembre. De fait, quelles ont été les conclusions de cette première réunion?

- Le SGRS est compétent en matière de protection du potentiel économique. En ce sens, de quelle manière le SGRS va-t-il mieux travailler avec les entités fédérées largement compétentes en la matière?

- Enfin, nous avons ainsi été informés de la désignation du nouvel agent de liaison de la Région wallonne. Qu'en est-il des autres Régions? Des réunions ont-elles déjà eu lieu? Quel sera le rôle de ces agents de liaison vis-à-vis de la Défense ?

Monsieur le ministre, nous avons appris, par voie de presse, la signature d’un protocole d’accord entre le fédéral, les régions et les communautés afin de permettre une meilleure coopération en matière de défense, notamment au travers de la mise en œuvre de la Defence, Industry and Research Strategy (DIRS).

Comme j’ai déjà eu l’occasion de le dire lors du débat sur votre loi de programmation militaire, il est évidemment essentiel, dans un État fédéral, de pouvoir impliquer les régions – qui sont compétentes en matière d’industrie, d’emploi et d’économie – et les communautés – puisqu’elles sont compétentes en matière de recherche scientifique et d’enseignement supérieur –, afin de définir les programmes prioritaires afin de maximiser les retours sociétaux pour notre pays.

Je salue très sincèrement cette avancée dans un fédéralisme de coopération, mais je regrette simplement que cela intervienne alors que vous avez déjà défini votre loi de programmation militaire, qui pèse tout de même lourd: 34 milliards d’euros.

Par contre, je suis assez furieux par rapport au choix de ne pas avoir associé la Région de Bruxelles ‑ Capitale à ce protocole d ’ accord, sous pr é texte d ’ affaires courantes. Je m'interroge sur ce choix car une situation politique ne peut en effet pas justifier l ’ absence de concertation avec des institutions r é gionales qui disposent toujours d’un gouvernement qui fonctionne pleinement – certes en affaires courantes. C’est précisément le principe des affaires courantes. Nous avons également connu la situation au niveau fédéral, et cela ne nous a pas empêchés pas de fonctionner, ni même de représenter l’État à l’étranger. Nous avons même, en affaires courantes, dû décider d’interventions militaires ou de la participation à des interventions militaires.

Dans le prolongement de mes questions orales précédentes, comment expliquez ‑ vous que la signature de ce protocole intervienne apr è s le d é p ô t à la Chambre de votre loi de programmation? Y a ‑ t ‑ il encore une marge de man œ uvre dans l ’ implication des entit é s f é d é r é es, notamment au travers de la DIRS mais aussi des diff é rents programmes de votre ambitieux projet? Comment justifiez ‑ vous sinc è rement l ’ exclusion de la R é gion de Bruxelles ‑ Capitale de ce nouveau dispositif? Et surtout, quelles en sont les conséquences en termes d’intérêts économiques, ainsi que pour le tissu industriel, technologique et de recherche et développement de la Région de Bruxelles ‑ Capitale? Enfin, pourriez ‑ vous fournir le protocole à cette commission de la Défense ?

Ik ben iets positiever gestemd. Samenwerking op het niveau van onze gewesten op het vlak van defensie is voor mij een no-brainer. Ik was dan ook heel blij toen ik zag dat er een samenwerkingsprotocol over ondertekend is.

Ik had gewoon graag gehad dat de minister ten aanzien van de commissie – hoewel we niet met zovelen zijn vandaag – wat meer uitleg kon geven over wat dat protocol precies inhoudt, wat de voordelen ervan zijn. Ik had graag wat meer uitleg gekregen.

Monsieur le ministre, je vous remercie. Franchement, je m'attendais quand même à un peu plus de précision et surtout de transparence. Vous nous avez habitués à beaucoup de transparence. J'espère dès lors que ce protocole sera mis à notre disposition.

Monsieur le ministre, je salue à nouveau votre effort de transparence. Finalement, c'est facile avec le ministre Francken. Il suffit de demander et on reçoit. C'est magnifique! C'est vendredi, évidemment, tout le monde est fatigué. C'est la fin de la semaine, même si on a encore beaucoup de travail ce week-end. Par contre, sur Bruxelles, je vous ai bien entendu et je ne vais pas commencer à polémiquer. Mais dire qu'ils pourront venir après, c'est évidemment une manière intelligente de vous en sortir. Ils devaient toutefois être là dès le départ. Quoi qu'on pense de la Région de Bruxelles-Capitale, qu'on ait des avis divergents sur la manière dont elle est gérée, les institutions doivent être respectées. Il n'y a pas de sous-région dans notre pays. Il y a la Wallonie, la Flandre et la Région de Bruxelles-Capitale. Et le paysage francophone est tellement complexe qu'il y a aussi une Communauté française, appelée maintenant Fédération Wallonie-Bruxelles, ainsi qu'une Communauté germanophone. Et, un jour, nous aurons peut-être un État fédéral composé de quatre régions. Mais qu'une région soit habitée de 70 000 personnes, comme la Communauté germanophone, ou bien de 6 500 000 personnes comme en Flandre, dans un fédéralisme respectueux, tout le monde doit être traité sur un pied d'égalité. Un canton en Suisse n'est pas moins bien traité par l'État fédéral suisse, parce qu'il est petit ou parce que la coalition au pouvoir ne plaît pas à la coalition qui gère la Suisse. Faites donc, monsieur le ministre, quand même un peu attention à ce sujet.

Mijnheer de minister, wij hebben heel wat ondernemingen die actief zijn in of rond de defensiesector en zodoende dragen zij rechtstreeks bij aan onze nationale veiligheid.

Ik hoor echter van verschillende bedrijfsleiders dat zij zich eigenlijk helemaal niet beschermd voelen tegen sabotage, activistische acties of indringers. Wanneer er zich incidenten voordoen, is de reactie vaak dezelfde. Defensie zegt, logischerwijs, niet bevoegd te zijn en dan wordt er contact opgenomen met de politie, maar die belt niet terug. Ondertussen blijven die bedrijven achter met de risico's en de kosten.

Dat zijn geen gewone bedrijven. Het zijn bedrijven waar er materieel wordt geproduceerd of opgeslagen dat onze militairen ondersteunt en onze kritieke infrastructuur beschermt. Als dat niet onder de nationale veiligheid valt, wat dan wel? Mijnheer de minister, u hebt het vaak over het belang van onze kritieke infrastructuur, net als ik, maar in de praktijk blijkt er toch een grijze zone te bestaan. Die bedrijven moeten vaak op eigen kosten beveiliging inschakelen omdat niemand zich bevoegd acht.

Ik vind dat hallucinant en heb daarom enkele vragen. Worden de ondernemingen die bijdragen aan de defensiecapaciteit van ons land beschouwd als onderdeel van de kritieke infrastructuur? Welke instantie is verantwoordelijk voor de bescherming in geval van concrete dreiging of incident? Ziet u nood aan een duidelijk kader of samenwerking tussen defensie, politie en Binnenlandse Zaken om dergelijke situaties in de toekomst te vermijden?

Dank u, mijnheer de minister, voor uw antwoord. Voor mij blijft er weinig duidelijkheid. Bedrijven die onze veiligheid mee garanderen, mogen toch niet afhankelijk zijn van het al dan niet opnemen van een telefoontje bij de politie? We spreken vaak over de versterking van defensie, maar die begint niet enkel bij onze kazernes of bij onze eenheden, maar ook bij de mensen en bedrijven die materieel leveren of produceren. Ook zij zouden beschermd moeten worden. Zolang er geen helder kader bestaat over wie wat doet, wanneer en onder welke verantwoordelijkheid, blijft dit een zwakke schakel in onze veiligheidsketen. Dat lijkt mij moeilijk te rijmen met de ambitie van deze regering om van defensie opnieuw een sterke en betrouwbare pijler te maken.

Mijnheer de minister, we hebben het hierover al verschillende keren gehad, onder andere naar aanleiding van de Militaire Programmeringswet. Er bereiken ons signalen dat Damen, de producent van de ISWF-fregatten in moeilijke papieren zit en dat er wat problemen zijn, waardoor uitstel dreigt.

Dat zorgt natuurlijk voor een capaciteitsprobleem op termijn, zeker met het oog op het feit dat we een derde fregat wensen aan te kopen via de Strategische Visie, naast de twee die al aangekocht zijn. Als die ook vertraging oplopen, kan het zijn dat onze Marine in de problemen komt. We moeten ons vandaag soms al wat behelpen met de fregatten die we nu hebben. Het is dus essentieel dat een nieuwe aankoop goed opgevolgd wordt, opdat de levertermijnen gerespecteerd worden, of toch niet te veel vertraging oplopen.

Ik heb hierover een aantal vragen voor u, mijnheer de minister.

Klopt het dat het ASWF-programma vertraging heeft opgelopen? Wat zou de nieuwe oplevertermijn worden? Wordt er op dit moment binnen Defensie gewerkt aan een herziening van de planning en over een versneld onderhoudsschema voor onze huidige M-fregatten, om de operationele kloof te overbruggen? Ook niet onbelangrijk gelet op de strategische samenwerking met Nederland. Kunt u toelichten hoe de bilaterale coördinatie verloopt inzake de herziening van het ontwerp en de timing van het project?

Collega Vander Elst heeft het perfect verwoord. Mijn grootste zorg gaat uit naar de eventuele operationele gap die we kunnen ervaren tussen het gebruik van onze huidige M-fregatten en de levering van de nieuwe ASWF-fregatten. Als de levertermijn effectief ver uitloopt, dreigen we echt met een gap te komen. Dat is mijn grootste bezorgdheid.

Ik vroeg me af wat de minister daaraan tracht te doen? Of misschien is het helemaal geen bezorgdheid? Dan kan de ongerustheid weggenomen worden.

Ik wil mij vanop de voorzittersstoel aansluiten bij de vragen.

Wij hadden in de pers al een en ander gelezen daarover, maar tijdens de hoorzitting over het strategisch plan en de militaire programmeringswet bevestigde ook de stafchef dat er inderdaad problemen waren en dat er intensiever overleg met Damen diende te komen om na te gaan of er eventuele repercussies zouden zijn. De planning was initieel dat de eerste levering van het eerste fregat medio 2029 zou plaatsvinden.

Heeft er de voorbije periode overleg plaatsgevonden. Wat is daarbij uit de bus gekomen? Zijn er al resultaten? Kunnen eventuele ongerustheden worden weggenomen? Heeft een en ander repercussies voor de mogelijke bestelling van het derde fregat?

Kortom, ik heb behoorlijk veel vragen, waarvoor ik vooral uitkijk naar uw antwoord.

Dank u, minister, voor uw antwoord. Het is goed dat onderzocht wordt hoe we de levensduur van de M-fregatten kunnen verlengen. Ik hoor enige bezorgdheid, maar geen grote bezorgdheid. Er hebben mij signalen bereikt dat er zelfs naar een annulering zou worden gekeken, maar dat kunnen verhalen zijn die niet kloppen. Ik hoop het in ieder geval, want we zijn al ver gevorderd in dat traject, in de aankoop en in de productie. Het lijkt er evenwel op dat we een periode zullen moeten overbruggen om onze M-fregatten langer in dienst te houden. Ik hoop dat dat technisch mogelijk is.

Einde eerste kwartaal 2026 zal er een nieuwe leveringsplanning komen. Ik kijk daarnaar uit en ik hoop dat de vertragingen in de leveringstermijnen tot een minimum kunnen worden beperkt. Dat wordt opgevolgd.

Ik wil mij daarbij aansluiten. De samenwerking met Nederland op het vlak van de marine is een sterk verhaal, dat nu ook resulteert in gezamenlijke aankopen. Wij trokken het mijnenbestrijdingsverhaal, de Nederlanders trokken het fregattenverhaal. U hebt, zoals het u siert en zoals we u kennen, op een diplomatische manier geantwoord. Het feit is evenwel dat er wellicht een aantal problemen zijn bij Damen en dat we met spanning uitkijken naar de nieuwe planning die we in het eerste kwartaal van 2026 zullen krijgen. Over de fregatten is al veel gezegd en geschreven. We zijn in de vorige legislatuur geconfronteerd met een prijsstijging. Dat er nu in het beste geval een heel kleine vertraging of een beperkte prijsstijging zou zijn, tot daar, maar dat het tot een annulering zou leiden, dat geloof ik niet. We moeten ervoor blijven gaan. Ik reken erop dat we dat project samen met Nederland kunnen blijven trekken en dat Damen zijn zaken op orde krijgt.

Monsieur le ministre,

Pas un jour ne se passe sans que le gouvernement Arizona vire dans la "Trumpisation" de la politique belge. Pendant que votre collègue Clarinval stigmatisait scandaleusement nos concitoyens d'origines étrangères en les déclarant de fait "non-Belges", vous n'avez rien trouvé de mieux que d'indiquer que "Moscou serait rayée de la carte".

Une nouvelle fois, vous avez fait la une de la presse internationale après l'information relayée en masse que notre pays allait acheter plus de F-35 bien que nos pilotes soient déjà incapables à l'heure actuelle de s'entrainer en Belgique faute d'un espace aérien suffisant.

Evidemment, je ne partage aucun soutien pour le régime du président Poutine et condamne le plus fermement possible son attaque de l'Ukraine et ses menaces contre nos démocraties en particulier européennes ainsi que ses nombreuses offensives contre les droits humains contre lesquelles j'ai lutté de manière acharnée notamment à l'APCE. Mais je ne peux pas tolérer qu'un pays comme la Belgique joue dans la surenchère martiale au risque de totalement délégitimer notre appareil diplomatique dans un contexte de tensions internationales beaucoup plus large déjà exacerbé dangereusement notamment par votre ami américain sous la présidence de Donald Trump.

Votre interview a permis au Vice-président du Conseil de sécurité de Russie, Dimitri Medvedev, de vous répondre que la "Belgique disparaîtrait" de la carte. Vous avez commenté en indiquant une citation latine du poète Ovide: "Candida pax homines, trux decet ira feras", je vous invite donc, vous aussi, à ne pas devenir une bête féroce.

Monsieur le ministre,

Comment justifiez-vous le recours à un tel registre dans vos interviews en tant que ministre de la Défense?

Comment votre collègue en charge des Affaires étrangères a-t-il réagi à ces échanges?

Je vous remercie d'avance pour vos réponses.

Merci monsieur le ministre. Rassurez-vous, je reste bien socialiste. Mais à mon avis, vous n'avez pas souvent eu l'occasion de rencontrer de vrais socialistes. J'en suis un. Je m'oppose au communisme, je refuse le système "ptbiste", qui est un système de privation de liberté, et je suis un ardent défenseur de la solidarité. Pour moi, la liberté est essentielle, raison pour laquelle – même si parfois on a des courants politiques qui peuvent être convergents à certains niveaux – aucun rapprochement n'est véritablement possible entre le PTB-PVDA et moi-même.

Par contre, vous tirez une phrase du contexte. Vous avez fait de l'esbrouffe. Je vous connais et je vous apprécie. Vous aimez bien de temps en temps montrer vos muscles mais vous les avez montrés un peu fort quand même.

Je crois que, de temps en temps – et vous serez certainement d'accord avec moi –, quand vous avez dit quelque chose un peu trop vite, vous le regrettez. Vous n'allez pas me le dire ici, mais on se le dira peut-être un jour, après ce gouvernement. Je ne serai pas ministre, mais vous sans doute que oui, et nous aurons peut-être l'occasion d'en reparler, peut-être dans une équipe commune. Qui sait? Les socialistes vont aussi regouverner ce pays, et peut-être avec la N-VA. On aura l'occasion de débriefer tout ça, et vous m'avouerez ce que vous n'avez pas osé dire aujourd'hui, à savoir que vous êtes allé un peu trop fort et que, de temps en temps, il faut un peu mesurer ses paroles.

Je vous le dis parce qu'il y a une différence idéologique entre nous, mais j'ai un caractère comme vous. Parfois je suis excessif, je m'emporte, mais je l'avoue après à celles et ceux qui me sont proches. Je ne le dis pas toujours publiquement mais je suis convaincu qu'un jour vous allez me dire la vérité.

Monsieur le ministre, je tenais cette fois à vous interroger sur un dossier dont je sais que nous partageons l'urgence: celui de l'aide à l'Ukraine dans un cadre européen face à l'agression russe, et plus particulièrement celui de la livraison d'une partie de notre flotte de F-16 à Kyiv.

Nous savons tous deux que ce dossier est sur la table depuis de longs mois maintenant, et qu'il est essentiel de garantir la sécurité de l'espace aérien du Benelux​ avant de pouvoir céder une partie de notre flotte de F-16 à l'Ukraine.

Monsieur le ministre, vous avez annoncé que les nouveaux F-35 doivent être "pleinement opérationnels" avant de laisser entrevoir la possibilité de céder nos anciens modèles. J'ai ainsi lu que cela prendrait un an à un an et demi.

En avril dernier, le gouvernement Arizona a promis la livraison à l'Ukraine de quatre de nos F-16 entre 2025 et 2026 au rythme de deux avions par an. Aussi, nous approchons de la fin de l'année. Je souhaitais ainsi savoir où en était cette livraison? Par ailleurs, qu'entendez-vous par le fait que nos F-35 doivent être "pleinement opérationnels" avant de laisser entrevoir la possibilité de céder nos F-16? Enfin, je souhaitais savoir si votre cabinet avait pris connaissance de l'initiative "SkyShield pour l'Ukraine". La Belgique a-t-elle déjà pris une position à ce sujet? Quels seraient les arguments pour ou contre une telle mission? En avez-vous déjà discuté avec vos homologues européens? Je vous remercie d'avance pour vos réponses.

Je m'en tiens à votre réponse.

Monsieur le ministre, en juin dernier, vous avez symboliquement posé la première pierre du chantier du nouveau quartier général de la Défense – lancé et suivi par vos prédécesseurs – sur son site d'Evere en Région de Bruxelles-Capitale. Un projet de modernisation estimé à 499 millions d'euros et destiné à près de 4 000 membres du personnel.

L'actuel site construit au début des années 1970 ne répond plus aux standards. Le nouveau siège abritera un bâtiment principal offrant 2 800 postes de travail pour l'état-major, un centre de conférence accessible au public depuis l'avenue Léopold III, une crèche et les locaux de l'OCASC.

Dans le cadre de ce réaménagement majeur de ce site, une collaboration avec les autorités de la Région de Bruxelles-Capitale est essentielle.

Monsieur le ministre, pouvez-vous me faire le point sur l'agenda, le budget et la programmation de ce futur siège de l'état-major ainsi que sur son financement et type de marché? Sa localisation sera-t-elle en tout ou en partie sur le territoire de la RBC? Des terrains sont-ils amenés à être vendus et si oui lesquels? Pouvez-vous m'indiquer si d'autres travaux ou projets sont prévus sur le site du quartier Reine Elisabeth où de nombreux bâtiments sont également vétustes? Pouvez-vous m'en donner le budget et l'agenda? Pouvez-vous me faire le point sur l'avenir du site, propriété de la Défense, où se situait l'ancien siège de l'OTAN et désormais le bâtiment "Justitia" occupé par le SPF Justice? Dans ce cadre, qu'en est-il de vos contacts avec les autorités régionales et communales notamment dans la mise en œuvre du Plan d'aménagement directeur qui devrait comprendre des logements, des bureaux et des équipements collectifs? Le site abrite également une école européenne "temporaire". Là aussi, pouvez-vous m'indiquer l'avenir du site et vos contacts avec les autorités concernées? Qui coordonne pour la Défense l'ensemble de ces évolutions importantes et qui marqueront durablement l'avenir de ce territoire? Enfin, pouvez-vous me faire le point sur les critères et aménagements durables du site?

Je vous remercie d'avance pour vos réponses.

Je vous remercie, monsieur le ministre, pour ces précisions.

Mijnheer de minister, ik verwijs naar de schriftelijke voorbereiding van mijn vraag.

Al sinds de vorige legislatuur waarschuwt mijn fractie in dit parlement voor de mogelijke afbraak van de Maasbrug in Maastricht. Deze afbraak zou het definitief onmogelijk maken om een rechtstreekse treinverbinding van Vlaanderen (via Hasselt) naar Maastricht te realiseren. Dit zou enorme maatschappelijke en sociaal economische gevolgen hebben voor Limburg en de achterliggende regio's. In het licht van de huidige geopolitieke situatie zou een spoorverbinding tussen Hasselt en Maastricht ook van groot militair belang kunnen zijn.

Het is dus belangrijk dat op elk mogelijk politiek niveau alles uit de kast gehaald wordt om onze buren uit Nederland te overtuigen van het belang van het behoud van de Maasbrug en dus niet tot de afbraak van deze brug over te gaan.

Wat is de visie van de minister van Defensie inzake een mogelijke rechtstreekse spoorverbinding tussen België (Hasselt) en Nederland (Maastricht)? Zou deze spoorverbinding van militair belang kunnen zijn? Is de minister van oordeel dat een afbraak van de Maasbrug langs Nederlandse zijde een goede zaak zou zijn?

Werd de mogelijke afbraak van de Maasbrug in Nederland reeds besproken binnen de regering? Zo ja, met welk resultaat? Zo neen, waarom niet? Zal dit alsnog gebeuren?

Zal er van uwentwege een diplomatiek initiatief genomen worden om de afbraak van de Maasbrug (trachten) te voorkomen, al dan niet met het oog op een mogelijk militair belang van een rechtstreekse spoorverbinding tussen Hasselt en Maastricht? Zo ja, welk en wanneer? Zo neen, waarom niet?

Ik dank u voor uw antwoord, mijnheer de minister.

Ik verwijs naar de schriftelijke versie van mijn vraag.

Het raakte onlangs bekend dat het regeringsvliegtuig, dat werd ingezet voor de Belgische delegatie naar de CELAC-EU-top in Colombia, eerst moest terugkeren en vervolgens een tussenlanding maakte op Sint-Maarten. Dit was niet de eerste keer dat er technische problemen waren met de regeringsvliegtuigen. Zulke incidenten leiden tot vertragingen, bijkomende kosten en vooral tot reputatieschade voor ons land in het buitenland.

In uw reactie op sociale media benadrukte u terecht dat “de geleasde Falcons van Defensie al jaren volop draaien, de wereld rondvliegen voor o.a. de Koning, de regering en de NAVO, met aan boord topprofessionals die u extra wil bedanken". U kondigde ook aan dat in het Wetsontwerp houdende de militaire programmering van investeringen, personeel en technologische versterking voor de periode 2026-2034, de aankoop van twee nieuwe toestellen voor de zogenoemde “witte vloot" is opgenomen, aangezien het huidige leasecontract in 2028 afloopt.

Die toelichting biedt belangrijke duidelijkheid, maar roept tegelijk bijkomende vragen op. Het incident toont immers aan dat de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de huidige vloot onder druk staan, terwijl regeringsvluchten ook het uithangbord zijn van onze militaire luchtvaartcapaciteit en de geloofwaardigheid van België als partner binnen de EU en de NAVO.

Ik heb hierover volgende vragen:

Kunt u toelichting geven over de precieze technische of operationele oorzaak van dit recente incident?

Hoe schat u de huidige staat van de geleasde Falcons in, en welke maatregelen worden genomen om hun inzetbaarheid te garanderen tot de nieuwe toestellen operationeel zijn?

Wanneer verwacht u dat de aankoopprocedure voor de nieuwe toestellen effectief kan worden opgestart en afgerond, zodat de overgang tijdig en zonder capaciteitsverlies kan gebeuren?

Voorzitter: de heer Christophe Lacroix.

Président: M. Christophe Lacroix.

Mijnheer de minister, voor alle duidelijkheid, u mag geen enkele vorm van misprijzen ten aanzien van ons defensiepersoneel achter mijn vraag zoeken. Het defensiepersoneel zet zich dagelijks in om die toestellen in de lucht te houden. Ik heb begrepen dat de secretaris-generaal van de NAVO daar heel veel gebruik van maakt, net als andere vip's. Het zijn dus vaak gesolliciteerde toestellen en ik schaar mij achter uw hulde voor het betrokken personeel.

Mijnheer de minister, er was een diplomatiek incident. De vraag is hoe diplomatisch we hier moeten zijn als parlementslid. In principe niet.

Allereerst wil ik mijn appreciatie uitdrukken voor generaal Verbist. Ik verneem dat hij een uitstekend officier is, een uitstekende generaal met een uitstekende staat van dienst. Ik wil dan ook hulde brengen aan die uitstekende staat van dienst.

Blijkbaar heeft hij echter iets gezegd wat zeer zwaar gevallen is bij onze Amerikaanse partners. We hebben het daarover bij het begin van deze commissievergadering al gehad.

Ik moet zeggen dat ik de reactie van de Amerikaanse administratie overdreven vind. Ik meen dat echt. Aan de andere kant begrijp ik ook wel de positie waarin we op dit moment zitten. Als op een bepaald moment een diplomaat – civiel of militair – de facto persona non grata wordt verklaard door het land waar hij actief is, kan men bijna niet anders dan komen tot de beslissing die nu genomen is. Dat is zeer te betreuren, al denk ik dat dit gewoon een pragmatische, realistische en nuchtere aanpak van de zaken is. Ik betreur dat dus en ik vind echt dat de reactie van de Verenigde Staten overdreven is, maar ik begrijp de gevolgen daarvan.

Ik vroeg mij af, mijnheer de minister, hoe u daarnaar kijkt. U hebt hierover achter gesloten deuren al iets gezegd en misschien wilt u daar op dit moment niet dieper op ingaan. Dan respecteer ik dat uiteraard. Ik wil echter publiek gezegd hebben dat ik betreur hoe men vanuit de VS heeft gereageerd. Ik wil ook nogmaals mijn appreciatie uitspreken voor een uitstekend officier met een uitstekende staat van dienst.

Monsieur le ministre, nous avons appris par la presse la démission "forcée" d'un attaché militaire belge en poste à Washington. La raison principale qui serait invoquée? La publication, dans la Revue militaire belge, d'un article proposant une analyse critique des premiers mois du second mandat de Donald Trump.

Nous connaissions déjà la susceptibilité du président américain et sa propension à se montrer vindicatif envers quiconque, au sein même de son administration, s'était permis de le critiquer. Désormais, il semble que le tout-puissant Donald Trump, s'octroie le droit d'expulser du territoire américain tout représentant d'un pays allié, dont les commentaires seraient jugés trop sévères à l'égard de son bilan en matière de politique étrangère.

Il semble que vous assumiez une posture plus "radicale" lorsqu'il s'agit d'un militaire donnant son avis sur le Président américain contrairement à votre minimisation lorsque votre "speechwriter" s'était permis lui d'émettre des critiques à l'encontre de notre allié français cette fois. Il y a de quoi s'interroger sur les doubles standards dans l'armée belge et votre cabinet.

Monsieur le ministre, que pouvez-vous nous dire au sujet de cet évènement? Condamnez-vous la décision prise par l'administration Trump de contraindre l'attaché militaire à démissionner de ses fonctions et à quitter le territoire américain? Envisagez-vous des contre-mesures avec votre collègue en charge des Affaires étrangères? Par ailleurs, comment expliquez-vous ce deux poids deux mesures, à savoir cette différence de traitement selon la personne concernée et l'allié visé? Je vous remercie d'avance pour vos réponses.

Monsieur le ministre, je vais me permettre un commentaire. De mémoire, il me semble que le général a utilisé deux mots pour qualifier le président américain et sa politique: "imprévisible" et "chaotique". Ce ne sont même pas des injures ni des termes agressifs ou indécents. Or, quand, dans un avion, Donald Trump traite de piggy une journaliste américaine qui lui pose des questions, je me demande où est l'indécence, où est l'injure? Elle est dans le chef du président américain qui, constamment, utilise des termes abusifs, condescendants, méprisants, haineux, en particulier lorsqu'il s'agit de femmes. Franchement, je trouve cela regrettable, d'autant plus que ce fameux président que l'on surnomme affectueusement Daddy à l'OTAN – il s'en moque d'ailleurs lui-même aujourd'hui – prône toujours la liberté d'expression. On doit pouvoir dire tout ce que l'on pense, sauf que, quand on n'est pas d'accord avec lui, on se fait foutre dehors. C'est en effet ce qui est arrivé à cet excellent général, dont vous avez rappelé les états de service. Je comprends donc et je ne reviendrai pas sur la France. On en avait d'ailleurs parlé auparavant. Même si nous sommes un petit pays, nous ne devons pas laisser ce général de côté et nous devons manifester officiellement notre mécontentement. Comme je l'ai dit à votre collègue en charge des Affaires étrangères, je pense qu'on aurait dû convoquer l'ambassadeur des États-Unis pour lui dire que c'était un acte tout à fait regrettable, qui ne doit pas être accepté aussi facilement par notre pays.

Mijnheer de minister, u bezoekt heel wat partnerlanden, wat toe te juichen is. Kunt u onze commissie inlichten over het verloop van uw bezoek aan Letland? Wat hebt u terug meegebracht naar België op het vlak van samenwerking?

Ook een blitzbezoek kan vruchten afwerpen, mijnheer de minister. Felicitaties voor wat u daar hebt bereikt.

Mijnheer de voorzitter, ik heb deze vraag ingediend naar aanleiding van het eerste plan, dat voorgesteld werd. Alles beweegt, heel snel of heel traag. Het verandert alleszins duidelijk, soms dagelijks, soms wekelijks. Ik wil de minister dus ontslaan van de plicht om deze vraag te antwoorden. Ik zal erop terugkomen als er een echt vredesakkoord is, die naam waardig. Ik trek mijn vraag dus in.

Ik verwijs naar de schriftelijke versie van mijn vraag.

De recent verschenen berichten over mogelijke screenings van militairen op “relationele ontrouw” roepen vragen op. In een organisatie die rekent op vertrouwen, transparantie en rechtszekerheid moeten beoordelingsmechanismen helder, proportioneel en controleerbaar zijn. Zeker in tijden waarin Defensie alles inzet op het aantrekken én behouden van personeel.

Daarom heb ik volgende vragen:

Klopt het dat Defensie onderzoekt of militairen “ontrouw in hun relatie” zijn, en dat dit als risicofactor wordt meegewogen in beoordelingen of veiligheidsscreenings?

Indien ja: op basis van welke regelgeving of interne richtlijnen gebeurt dit, welke informatie wordt precies verzameld, en hoe wordt de privacy en rechtsbescherming van het personeel gegarandeerd?

Wat kan de concrete impact zijn van deze praktijk op de loopbaan van militairen (veiligheidsmachtiging, functietoewijzing, evaluatie), en hoe wordt hierover gecommuniceerd naar personeel en sociale partners?

Mijnheer de minister, ik zie nu dat ik in mijn schriftelijk voorbereiding de termen screening en machtiging inderdaad wat door elkaar heb gebruikt. Dat was niet mijn intentie. Ik ken het verschil wel degelijk, want ik beschik zelf over een veiligheidsmachtiging.

Als ik het goed heb begrepen, heeft een van de militaire vakbonden een procedure ingesteld.

We kunnen er nog op terugkomen.

Monsieur le ministre, nous en avons souvent parlé, et encore il y a quelques instants. Le gouvernement entend déployer des militaires en rue autour d'entités critiques et à la place de la police fédérale dont c'est pourtant la mission première.

En septembre 2025, vous m'aviez notamment répondu que ce déploiement serait conditionné à l'adoption d'un codex. J'étais tout à fait d'accord avec vous. Vous disiez aussi que cet envoi militaire était également tributaire de la constitution d'une réserve territoriale.

Les jeunes ayant reçu votre courrier y seraient notamment envoyés, en vue de faire un service militaire volontaire. Les premiers 500 candidats seraient formés en septembre de l'année prochaine et ne seraient déployés qu'au début de 2027. Cela figure noir sur blanc, dans le compte rendu écrit de la commission du 24 septembre. Et quand on regarde la vidéo de cette commission, on vous entend le dire et le repréciser.

Donc, monsieur le ministre, pouvez-vous me faire le point précis des travaux autour du codex au sein du gouvernement? Quelles sont les missions actives voulues par vos collègues de coalition? Y sont-elles prévues? Selon quelle échéance le déploiement dans les rues aurait-il lieu? De quelles rues parle-t-on? Vous avez répondu également, tout à l'heure, qu'il y a peut-être des sujets que vous ne voudrez pas aborder, parce que cela relève du huis clos, et je ne vous en voudrai donc pas.

Quelles seraient les conséquences humaines, matérielles et budgétaires, pour la défense d'un tel déploiement? Si vous ne souhaitez pas répondre ici non plus, je ne vous en voudrai pas.

Par contre, j'attends une réponse de votre part sur la concertation avec les syndicats militaires. Y en a-t-il eu une pour négocier ce protocole? Pouvez-vous me donner l'agenda précis des négociations avec les représentants des militaires? Des réunions ont-elles déjà eu lieu? J'aimerais enfin avoir une confirmation sur un point – après, vous avez dit en effet: "je n'ai jamais dit ça" –, j'aimerais donc, aujourd'hui, que vous nous confirmiez, oui ou non, que les jeunes du service militaire volontaire pourraient ou ne pourraient pas être déployés dans le cadre de ces missions dans les rues, une fois le codex adopté. Je vous remercie pour vos réponses.

Monsieur le ministre, je vous remercie pour vos précisions.

Vous entendez bien concerter les syndicats à travers un protocole sur le codex. C'est important.

Vous dites qu'aucune décision n'est prise, ni dans un sens ni dans l'autre, en ce qui concerne le déploiement de ces jeunes de 18 ans dans les rues de Bruxelles ou à d'autres endroits. Je crois qu'il faut vraiment être très prudent. J'aurais aimé vous entendre dire aujourd'hui que ces jeunes de 18 ans n'auront pas à faire des contrôles dans les rues de Bruxelles, dans les rues dangereuses où la police fédérale a sa place mais ne s'y trouve pas et où ces jeunes pourraient être mis en danger par des trafiquants de drogue. Je vous invite vraiment à faire le maximum pour que cela ne se produise pas, parce que la responsabilité que vous porteriez serait énorme. Selon moi, ce n'est pas un apprentissage adéquat pour ces jeunes qui se sont engagés avec l'idéal de servir leur pays, mais pas dans les conditions qui sont celles de missions policières qui s'av è rent parfois extrêmement délicates. Même si à 18 ans on est un adulte indépendant, je crois néanmoins qu'il y a lieu de protéger notre jeunesse par rapport à des débordements et à des conditions de travail qui seraient énormes et inacceptables pour elle.

Vous voyez que nous sommes parfois d'accord!

MIjnheer de minister, ik heb nog een vraag over de vzw MolenGeek. Ondertussen loopt er een gerechtelijk onderzoek naar mogelijke subsidiefraude en onregelmatigheden in de boekhouding. De Centrale Dienst voor de Bestrijding van Corruptie heeft al meerdere verhoren afgenomen en er zijn zowel publieke als private partners die de samenwerking met de vzw hebben stopgezet. Dat onderzoek komt boven op eerdere signalen van mogelijke extremistische connecties in de entourage van MolenGeek en op terugkerende vragen over de kwaliteit van de opleidingen, de interne werking en de transparantie van de organisatie.

Mijnheer de minister, vorig jaar antwoordde u dat defensie sinds begin 2024 geen contact meer had met MolenGeek en dat u wachtte op de eindevaluatie van de cybersecurityopleiding testcase van Microsoft. Defensie kampt, net als de civiele arbeidsmarkt, met een structureel tekort aan IT- en cybersecurityprofielen. Het is daarom essentieel dat de partners op wie defensie een beroep doet, betrouwbaar en professioneel zijn. Tegen die achtergrond heb ik een aantal vragen.

Ten eerste, is Defensie formeel op de hoogte gesteld van dat onderzoek of heeft uw administratie contact gehad met het parket of andere instanties om na te gaan of dat gevolgen heeft voor de vroegere of mogelijke toekomstige samenwerking?

Ten tweede, werd de eerdere veiligheidsscreening door de ADIV herbekeken in het licht van de nieuwe elementen die nu bekend zijn?

Ten derde, hebt u inmiddels de eindevaluatie van Microsoft over de opleiding testcase ontvangen en zijn die conclusies relevant voor defensie, zowel inhoudelijk als wat betreft de instroom?

Tot slot, acht u verdere samenwerking met de vzw MolenGeek of soortgelijke organisaties nog wenselijk of verantwoord, gelet op de combinatie van veiligheidsrisico’s en de acute behoefte van defensie aan dergelijke profielen?

Defensie heeft een enorme nood aan goed opgeleide en betrouwbare IT-profielen. Daarom is het cruciaal dat we kijken naar goede en veilige samenwerkingen.

Als ik het zo hoor, werd er veel energie in de samenwerking met MolenGeek gestoken en hebben we er eigenlijk niet veel uitgehaald. Het is alleszins goed om te horen dat er naar andere samenwerkingen wordt gekeken en dat we daarvan afstappen, zodat we in de toekomst niet meer met zulke risico's geconfronteerd worden.

Mijnheer de minister, ik wil graag even terugkomen op een vraag van vorig jaar, getiteld 'Een nieuwe lijn met minister Francken'.

U kondigde vorig jaar aan sterk te willen investeren in de instroom van jonge rekruten en reservisten. Dat is een begrijpelijk en noodzakelijke ambitie. In een samenleving waar druggebruik en drughandel steeds meer aanwezig zijn, moeten we echter ook realistisch zijn want na verloop van tijd zal die problematiek ook binnensluipen bij Defensie.

Vorig jaar verwees u naar verschillende nieuwe instrumenten, zoals de BeWell@Defence-app, de Cockpit Welzijn-Integriteit-Veiligheid en het versterkte aanbod rond verslavingszorg via het Militair Centrum voor Addictie. Intussen zijn we een jaar verder en lijkt een eerste evaluatie mij wel opportuun.

Hoeveel personeelsleden gebruiken de BeWell@Defence-app ? Hoe evalueert u dat gebruik na een jaar? Welke onderdelen van de app worden het meest geraadpleegd? Ziet u aanwijzingen dat dit de meldingsbereidheid of hulpvraag verhoogt?

Stelt u tendensen vast inzake alcohol- en drugincidenten via de Cockpit Welzijn-Integriteit-Veiligheid? Zijn er specifieke eenheden of leeftijdsgroepen waarbinnen stijgingen of dalingen te zien zijn? Hebben deze gegevens het beleid kunnen bijsturen?

Hoeveel militairen volgden een traject in het Militair Centrum voor Addictie? Hoeveel rondden dat traject af? Haakten er ook vroegtijdig af? Zijn er momenteel wachttijden?

In welke mate merkt u effecten van het preventiebeleid op de incidentcijfers bij instromers? Plant u bijkomende maatregelen als gevolg van de evolutie in de samenleving en de ambities inzake rekrutering?

Minister, dank voor uw antwoord. Ik ben blij dat er stappen ondernomen worden in de juiste richting en dat er rekening mee gehouden wordt met de rekruteringen en de veranderingen in de samenleving, die we ongetwijfeld ook binnen Defensie zullen zien.

Nu, we hebben blijkbaar niet alle gegevens, wegens privacyredenen. Maar zoals u zei, is er soms geen verschil en is er soms eerder een daling van het aantal incidenten. Het moet dan toch betekenen dat de instrumenten goed helpen.

Ik zal in 2026 hier nog eens op moeten terugkomen. Ik hoop dat er dan meer gegevens beschikbaar zullen zijn.

Mijnheer de voorzitter, ik verwijs naar de schriftelijke versie van mijn vraag.

Recent verscheen via VSOA-Defensie een bericht over een belangrijke wijziging in het beleid rond de COVID-19-vaccinatieverplichting binnen onze strijdkrachten.

In dat bericht stelt VSOA dat in Nederland en Duitsland de verplichte jaarlijkse COVID ‑ vaccinatie voor militairen reeds in 2024 werd afgeschaft. Belgi ë hield deze verplichting echter aan tot april 2025, waardoor er een ongelijkheid ontstond ten opzichte van NAVO ‑ partners.

Op 16 april 2025 heeft VSOA-Defensie hierover contact opgenomen met u. Naar aanleiding daarvan is een nieuwe interne nota gepubliceerd, die bepaalt dat vanaf 24 april 2025 de herhalingsvaccinatie niet langer vereist is voor deelname aan oefeningen en operaties buiten Europa en Noord ‑ Amerika.

Deze evolutie roept een aantal vragen op, zowel inzake personeelsbeleid als inzake interoperabiliteit binnen NAVO ‑ operaties.

Wat is volgens u de reden dat België zo laat pas de vaccinatieplicht voor defensiepersoneel afschafte, een jaar na NAVO-partners als Duitsland en Nederland?

Waarom gold de verplichting specifiek voor operaties en oefeningen buiten Europa en Noord ‑ Amerika? Wat was het wetenschappelijke of operationele argument daarvoor?

Wat is de concrete draagwijdte van de nieuwe interne nota? Betekent dit dat de vaccinatieplicht volledig is afgeschaft voor alle operaties en missies van onze Defensie, of blijft er nog een onderscheid bestaan tussen bepaalde categorieën missies of personeelsgroepen?

Werd binnen de Staf Defensie onderzocht of deze verplichting mogelijk discriminerend was ten opzichte van Belgische militairen in vergelijking met NAVO ‑ partners?

Hoe wordt de harmonisatie met NAVO ‑ standaarden in de toekomst gegarandeerd, zodat Belgische militairen niet opnieuw worden geconfronteerd met verplichtingen die elders al zijn opgeheven?

Is er een impactanalyse gemaakt van deze beleidswijziging op inzetbaarheid, personeelsplanning en inzake de medische dienst?

Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord. Er zijn toch een aantal opmerkingen te maken over de vaccinatieplicht. Vaccinatie wordt onlosmakelijk gekoppeld aan het al dan niet kunnen besmetten. Dat is volgens mij niet correct. Of iemand nu gevaccineerd is of niet, staat daar los van; dat is intussen meermaals aangetoond.

Het lijkt mij ook aangewezen om de vaccinatieplicht in België te herzien, niet enkel wegens de ongelijkheid tussen NAVO-partners. Wij zetten ze immers vaak samen in op missies. Wanneer er andere richtlijnen gelden, is er wel degelijk een scheeftrekking in de verhoudingen tussen de militairen onderling.

Het is echt aangewezen dat u een en ander herbekijkt. Het is ook een miskenning van iemands persoonlijke vrijheid om hem of haar te verplichten zich te laten vaccineren. Vaccinatie is heel controversieel en de waarschuwingen door experten nemen toe, vandaag nog in een artikel, dat een rechtstreekse link tussen vaccinatie met bepaalde vaccins en bepaalde hartklachten aantoonde. We moeten heel voorzichtig zijn met de verplichting om het defensiepersoneel met een experimenteel te laten vaccineren.

Mijnheer de voorzitter, we hebben vanochtend uitgebreid gesproken over Congo en onze versterkte aanwezigheid daar.

Mijnheer de minister, ik weet niet of u nog iets toe te voegen hebt aan hetgeen u vanochtend al zei. Indien dat niet het geval is, ben ik bereid om mijn vraag in te trekken.

Monsieur le Ministre,

La semaine dernière, votre homologue suisse, Martin Pfister, s'est rendu dans notre pays avec une délégation parlementaire sur la base aérienne de Florennes, afin "de bénéficier de l'expérience acquise par la Belgique avec le nouvel avion de combat F-35" selon le communiqué officiel. Je regrette évidemment que cette visite de collègues parlementaires n'ait pu donner lieu à un échange avec notre commission pour approfondir le débat.

En effet, le Conseil fédéral suisse souhaite s'informer sur l'expérience opérationnelle de la Force aérienne belge avec cet avion de combat américain, la Suisse étant en train d'acquérir une trentaine d'avions de combat du même type auprès des États-Unis. Le nombre exact n'est cependant pas encore connu, en raison des coûts supplémentaires très importants communiqués par les États-Unis. Une commission d'enquête parlementaire a même été créée en ce sens.

Monsieur le Ministre,

- Pourriez-vous me faire un débriefing de la visite de cette délégation ainsi que me fournir son programme auprès des autorités et administrations belges ?

- Avez-vous pu échanger avec votre homologue concernant les surcoûts très importants demandés par les Etats-Unis pour la fourniture de F-35 ?

- Plus globalement, la question de collaborations a-t-elle été abordée ?

Je vous remercie pour vos réponses.

Merci, monsieur le ministre, pour les éléments de réponse que vous avez apportés. Je me rends compte à quel point c'était une visite de courte durée; vous avez précisé qu'elle n'a duré que 12 heures. Il est vrai qu'il était d è s lors compliqué d'organiser une réunion avec notre commission. Selon moi, il est utile de garder le contact avec nos collègues suisses, puisqu'une commission d'enquête parlementaire est en cours en Suisse sur les F-35. Il y a des raisons d'enquêter, et pas uniquement sur l'aspect des coûts. Nous devons persister avec ces contacts, ou les nouer. J'entends les explications du surcoût des F-35 lié aux effets de l'inflation consécutive aux crises du covid et à la guerre en Ukraine. Je suis quand même un peu interpellé par cette réponse, parce que même le Pentagone estime que ces F-35 sont beaucoup trop chers et évoluent avec un coût important. Je me réjouis de l'annonce faite d'une formation harmonisée d'entraînement conjoint avec 13 pays européens. Il aurait été intéressant de savoir si la Suisse, qui n'est pas membre de l'Union européenne et qui est un pays neutre, participe également à d'éventuelles opérations comme celle-là.

Monsieur le ministre, nouvelle compétence, nous avons appris que dans le budget prévu pour la Défense, le gouvernement fédéral a décidé d'allouer annuellement un peu plus d'un million d'euros pour le soutien psychologique au personnel diplomatique, ainsi que pour l'achat de véhicules blindés mis à disposition des militaires qui assurent la sécurité de nos ambassades.

Le SPF Affaires étrangères compte près de 3 000 membres du personnel, dont la majorité travaille dans les différents postes diplomatiques avec des statuts variés et faisant face à des risques spécifiques.

Le professionnalisme des militaires de la DAS et de la désormais ex composante médicale n'est en effet plus à démontrer et ceux-ci montrent, une nouvelle fois, leur plus-value pour un autre SPF essentiel de notre action extérieure plutôt que de recourir au secteur privé.

Monsieur le ministre, pouvez-vous m'en dire davantage sur l'allocation de ces fonds et le déploiement des achats matériels sur le terrain? Concernant le soutien médical et psychologique au personnel diplomatique, vous le savez, j'ai regretté la disparition de la spécificité de la Composante médicale désormais intégrée dans une force d'appui. Quels moyens additionnels notamment sur le plan humain seront-ils ainsi dégagés? Concrètement, quelle forme ce soutien au personnel diplomatique prendra-t-il? Quel personnel pourra-t-il y faire appel et selon quelles conditions, notamment au regard des missions déjà essentielles jouées auprès des militaires déployés et qui ne peuvent en pâtir?