Commissievergadering op 17 december 2025

Minister, collega’s, ik ben zelf geen expert in vogelgriep, maar je hoeft dat ook niet te zijn om te begrijpen dat de situatie vandaag bijzonder zorgwekkend is en dat het virus zeer zware gevolgen heeft. Dat geldt zeker voor mijn provincie, Limburg, waar de voorbije weken alarmerende signalen uit het veld kwamen.

Ik heb mijn vraag ingediend naar aanleiding van de eerste verontrustende melding in Limburg, een kraanvogel die positief testte op vogelgriep. Het Natuurhulpcentrum meldt ook een duidelijke toename van het aantal zieke en dode wilde vogels. In amper een week tijd werden alleen al in Limburg 17 besmette vogels binnengebracht. Het ging vooral om trekvogels, zoals ganzen en kraanvogels, die bekendstaan als belangrijke dragers van het virus.

Sindsdien is de situatie alleen maar verergerd. Op 20 november werd in Dilsen-Stokkem vogelgriep vastgesteld in een legkippenbedrijf met meer dan 100.000 kippen. Alle dieren moesten worden geruimd. Kort daarna doken nieuwe haarden op in Kinrooi en Pelt. In totaal werden in enkele dagen tijd meer dan 200.000 kippen geruimd in Limburg.

Rond de getroffen bedrijven werden voorzorgsmaatregelen genomen en beschermings- en bewakingszones ingesteld. Er kwamen bijkomende verplichtingen voor zowel professionele pluimveehouders als hobbyhouders. Dat alles zorgt vanzelfsprekend voor een grote ongerustheid op het terrein. Pluimveehouders doen alles wat binnen hun mogelijkheden ligt op het vlak van bioveiligheid, maar ze staan machteloos tegenover een virus dat via luchtstromen van buitenaf de stallen kan binnendringen. Voor hen betekent een uitbraak niet alleen het verlies van dieren, maar ook maandenlange stilstand, vaste kosten zonder inkomsten en economische schade die niet volledig wordt gecompenseerd.

Ook bij hobbyhouders en bij de brede bevolking heerst veel onzekerheid. Niet iedereen beseft hoe snel dit virus zich verspreidt, hoe gevaarlijk contact met zieke of dode dieren kan zijn en welke verantwoordelijkheid ieder van ons in dit verband draagt. Tegelijkertijd stellen we vast dat het Natuurhulpcentrum tegen zijn limieten aanloopt, met in Limburg tot tien interventies per dag.

Gelet op de recente evoluties in Limburg zijn mijn vragen alleen maar urgenter geworden.

Minister, hoe vertaalt u de aangekondigde prioriteit rond diergezondheid concreet, rekening houdend met de recente opeenvolgende uitbraken van vogelgriep bij wilde vogels en pluimvee in Limburg? Welke bijkomende inspanningen worden er geleverd om hobbyhouders beter te informeren, te bereiken en te ondersteunen bij de toepassing van de afschermplicht en andere bioveiligheidsmaatregelen?

De Europese cofinanciering voor dierziektebestrijding is de voorbije jaren gedaald. Hoe zal België die terugval opvangen? Blijft het Sanitair Fonds van de FOD Volksgezondheid voldoende sterk om pluimveehouders te beschermen als dit soort crisissen zich blijven herhalen? Overweegt u bijkomende steunmaatregelen om pluimveehouders beter te beschermen tegen inkomensverlies tijdens ruimingen en lange periodes van verplichte leegstand?

Mijnheer de minister, sinds oktober van dit jaar doken er enkele besmettingen met de vogelgriep op, onder meer in Weelde en Houthulst. Op 23 oktober werden daarom de maatregelen in heel België aangescherpt en sinds 15 november bevinden we ons in een periode van verhoogd risico.

U gaf tijdens de vorige commissievergadering aan dat de maatregelen regelmatig worden aangepast, op basis van een risicobeoordeling waarbij verschillende elementen in aanmerking worden genomen, zoals de kenmerken van de circulerende stammen, de epidemiologische situatie, de evolutie van de migratie van wilde vogels evenals de betrokken inrichtingen en activiteiten.

In de voorbije weken waren er tal van nieuwe uitbraken, onder meer in Dilsen-Stokkem, Kinrooi, Pelt en in twee bedrijven in Gembloux.

Op de website van het Federaal Agentschap voor de veiligheid van de voedselketen (FAVV) lijkt de situatie vandaag opnieuw wat rustiger te zijn. Op een uitbraak bij een hobbyhouder in Oudenaarde begin deze maand na, zijn er geen recente meldingen. Hopelijk blijft dat zo.

In de plenaire vergadering stelde ik hierover twee weken geleden al een actuele vraag, waarbij ik enkele antwoorden kreeg over de genomen maatregelen, waarvoor dank. In de vorige commissievergadering sprak u echter ook over uw overtuiging dat vaccinatie prioritair zou moeten worden. Er zouden daarvoor al initiatieven genomen zijn. Kunt u toelichten over welke initiatieven het precies gaat?

Ook kreeg ik graag een stand van zaken omtrent het virus op dit moment.

Mijnheer de minister, de inleiding is al uitgebreid gegeven. In mijn vraag had ik het specifiek over het feit dat in Nederland meerdere kittens besmet zijn geraakt met vogelgriep. Meerdere dieren van het nest zijn overleden. Vandaar dat ik graag recente gegevens van u wil vernemen inzake andere zoogdieren in België.

Is er ook informatie beschikbaar uit de wildmonitoring door de universiteiten?

Worden katteneigenaars en dierenartsen actief geïnformeerd over mogelijke symptomen bij andere zoogdieren?

Hoe beoordeelt u het blootstellingsrisico voor beroepsgroepen als jagers, poeliers, vogelopvangcentra, dierenambulances, dierenartsen en pluimveehouders?

Hoe beoordeelt u de bijkomende voorzorgsmaatregelen in Nederland?

Hoe wordt de samenwerking en gegevensuitwisseling met Nederlandse diensten en Europese agentschappen op dit moment georganiseerd?

Mijnheer de minister, ik meen dat de collega’s de urgentie al goed geschetst hebben. Ik wil er echter op wijzen dat dit geen nieuw probleem is. Dit is zelfs in de ministerraad al veel vroeger besproken, want we lezen in het verslag dat de ministerraad al op 16 mei beslist heeft dat het FAVV toestemming krijgt om de resterende 3.300.000 euro van de crisisreserve te gebruiken voor de bestrijding van de vogelgriep in 2025.

Mijn eerste vraag is dan ook wat de stand van zaken van deze reserve is. Zitten daar nog middelen in die we nu kunnen gebruiken voor deze crisissituatie of moet die aangevuld worden? Is dat dan meegenomen in de begrotingsoefening die we in de plenaire vergadering aan het bespreken zijn?

Ik meen dat we ook verder moeten kijken dan onze neus lang is. We worden steeds vaker geconfronteerd met uitbraken van de vogelgriep. Dat is natuurlijk gelinkt aan de steeds intensievere pluimveehouderij in heel de wereld, ook in België. We zullen moeten bekijken hoe we met de situatie omgaan, zowel met het oog op de gezondheid van de dieren zelf als voor de gezondheid van de mens.

Vandaar mijn andere vragen. Welke preventieve maatregelen bespreekt u met uw regionale collega’s om binnen de landbouwbedrijven meer actie te ondernemen?

Overweegt u om de middelen die in het reservefonds zitten ook in te zetten om maatregelen te nemen die de pluimveehouderij structureel verduurzamen en dus de uitbraak van toekomstige vogelgriepcrisissen kunnen voorkomen?

Monsieur le ministre, depuis le mois de septembre, plusieurs foyers de grippe aviaire ont été détectés dans des élevages professionnels et amateurs. Des dizaines d'infections ont aussi été constatées par les autorités régionales parmi les oiseaux sauvages.

S'agissant d'une zoonose, le virus peut franchir la barrière des espèces. En France, quatre renards et une loutre ont été trouvés infectés récemment et nos voisins ont renforcé leurs mesures de surveillance en santé humaine.

Chez nous, on sent que le SPF Santé anticipe un hiver difficile. Dans le cadre des douzièmes provisoires, une dérogation a été demandée pour « les indemnités d'abattage ». Concrètement, le fonds animaux demande à disposer de 12/12ème de son budget pour affronter ces 3 mois.

Monsieur le ministre, pouvez-vous faire le point sur la situation?

Les dispositifs actuels de surveillance dans les élevages et chez les oiseaux sauvages ont-ils été renforcés?

Dispose-t-on d'un suivi consolidé avec les Régions pour éviter des retards de notification?

Comment l'AFSCA accompagne-t-elle aujourd'hui les éleveurs pour garantir l'application des mesures d'abri, de confinement, et de séparation d'avec les oiseaux sauvages?

En cas de multiplication rapide des foyers, l'AFSCA dispose-t-elle des ressources nécessaires pour maintenir des interventions rapides sans risque de saturation?

Quelle est l'évaluation du risque et quelles sont les mesures de surveillance en santé humaine?

Je vous remercie.

Mijnheer de minister, ik wil toch benadrukken dat de onrust en angst bij de pluimveehouders in Limburg zeer groot zijn. Ze voelen zich vaak machteloos.

Ik wil u bedanken voor uw inspanningen. We moeten de burgers ook blijven oproepen om geen zieke of verzwakte vogels aan te raken, om het risico op verspreiding niet te vergroten.

Tot slot wil ik ook het Natuurhulpcentrum en de medewerkers op het terrein uitdrukkelijk bedanken en steunen. Zij draaien momenteel immers op volle capaciteit en spelen een sleutelrol om verdere verspreiding in te dijken.

Mijnheer de minister, heel wat collega’s hebben het zonet ook al aangehaald, we mogen niet te lichtzinnig omgaan met deze situatie. Uit uw antwoord blijkt echter dat u ze nauwgezet opvolgt. Het is goed dat te vernemen.

De vogelgriep heeft inderdaad zware gevolgen voor onze economie en mogelijk ook voor onze volksgezondheid. Goede communicatie en grondige opvolging zijn en blijven dus essentieel. We zullen dat samen met u verder blijven opvolgen.

Mijnheer de minister, ik heb de indruk dat ik geen volledig antwoord heb gekregen op al mijn vragen.

Wat u zegt over de andere zoogdieren, namelijk dat het om sporadische gevallen gaat waarvan er enkele zijn gedetecteerd, klopt, maar het is natuurlijk ook gewoon geluk dat die gevallen zijn vastgesteld. Mogelijk zijn er ook veel meer gevallen.

U zei ook dat berichten werden uitgestuurd door het FAVV, maar u zei ook niet meer dan dat. Naar wie die berichten zijn gestuurd, wat de inhoud ervan was en hoe dat precies is verlopen, blijft onduidelijk. U zegt enkel dat het risico laag wordt ingeschat en dat er beschermingsmiddelen beschikbaar zijn.

Ik zal uw antwoord dus nalezen en bekijken waar ik met mijn bijkomende vragen voor bijkomende verscherping terechtkan, in de hoop dat u daar alsnog een meer gedetailleerd antwoord op geeft, want ik ben niet zo gerustgesteld.

Mevrouw Bury, het is terecht dat u niet gerustgesteld bent, want de minister heeft aangegeven dat er onvoldoende middelen in het fonds aanwezig zijn om de compensatie te financieren en dat daarvoor dus bijkomende middelen zullen moeten worden voorzien.

Dat is symptomatisch voor het beleid dat al jaren wordt gevoerd. We subsidiëren de stallen waar het virus ontstaat. We verspreiden het via de mest die wordt uitgereden. Vervolgens subsidiëren we de leegstand en het niet verkopen van de dieren. Daarna subsidiëren we ook nog het afslachten van de dieren en de vernietiging ervan. Het geheel wordt dan verkocht als economische winst.

Ik denk dat we daar structureel naar moeten kijken, mijnheer de minister, en moeten nagaan welke maatregelen hier nodig zijn om die subsidiekraan zo veel mogelijk dicht te draaien en tegelijkertijd uiteraard de volksgezondheid en de economie te vrijwaren.

Monsieur le ministre, je vous remercie d'avoir fait le point sur la situation et d'avoir rappelé que, dès le 23 octobre, vous avez renforcé de manière préventive les mesures afin d'éviter la propagation des oiseaux sauvages vers les volailles. Je vous remercie aussi d'avoir rappelé également les autres mesures préventives déjà existantes et celles qui seront prises.

Le bémol, c'est effectivement toujours ces questions de moyens dont vous disposez. Mais, si je veux rester quand même sur une note positive, c'est que j'ai quand même, à travers la réponse qui est la vôtre, le sentiment que la situation est monitorée sérieusement. C'est évidemment un élément essentiel quand on est face à de telles propagations.

Enfin, comme je l'ai déjà fait auparavant et comme vous vous en doutez, je ne manquerai pas de revenir vers vous en fonction de l'évolution de cette grippe aviaire.

Monsieur le ministre, je vous remercie pour ces éclaircissements bien utiles pour nos éleveurs ainsi que pour le grand public. On est convaincu qu'il est vraiment nécessaire de renforcer les mesures. Je vous ai entendu par rapport aux défis des vaccins pour justement pouvoir à terme anticiper les nouveaux foyers d'infection. Par ailleurs, le gouvernement a pris, voici quelques jours ou quelques semaines, la décision d'augmenter le plafond des dépenses pour l'indemnisation des animaux abattus, pour les secteurs bovin et des volailles. Tout cela va dans le bon sens. On veut vraiment anticiper et soutenir les membres d'un secteur particulièrement exposé aux crises sanitaires (grippe aviaire, langue bleue, IBR). On sait que la vigilance doit rester de mise en permanence. Une surveillance renforcée, une coordination efficace entre les niveaux de pouvoir et un accompagnement constant des professionnels de terrain peuvent faire la différence pour éviter de nouvelles perturbations majeures pour les filières agricoles. On compte donc vraiment sur vous, monsieur le ministre, pour continuer à soutenir les éleveurs dans l'application des mesures de prévention et pour avoir une réponse vraiment proportionnée face à l'évolution de la situation qui, on l'a bien entendu, est monitorée, ce qui nous rassure aussi. Nous continuerons à être attentifs.

Mijnheer de minister, tijdens een bezoek aan uw Japanse ambtgenoot op dinsdag 16 september legde u het dossier van de perenexport op tafel. Na dertien jaren van blokkades lijkt er daardoor licht aan het einde van de tunnel te komen voor heel wat Belgische perentelers.

U deed een oproep om de onderhandelingen tussen het Federaal Voedselagentschap en het Japanse equivalent opnieuw op te starten. Ik heb ter zake twee eenvoudige vragen

Ten eerste, we zijn ondertussen drie maanden verder. Zijn die gesprekken al aangevat?

Ten tweede, u vroeg om snelheid te nemen in dat dossier. Wanneer mogen we een eventuele doorbraak verwachten?

Monsieur le ministre, mi-septembre, vous étiez à Tokyo avec vos collègues les ministres Prévot et Matz, notamment pour rencontrer votre homologue japonais le ministre Koizumi.

Avec ce dernier, vous avez abordé un dossier bloqué depuis treize ans, à savoir l'exportation de poires belges vers le Japon. Dans la presse, j'ai pu lire que les discussions entre l'AFSCA et son pendant japonais n'avaient toujours pas abouti. Visiblement, le pays asiatique craint l'importation dans l'archipel de larves d'insectes envahissants.

S'il venait à se débloquer, ce dossier ouvrirait de nouvelles opportunités. La Belgique exporte pour l'instant près de 230 millions d'euros par an de produits agricoles vers le Japon. Nous espérons que les poires viennent s'ajouter à ce chiffre pour le plus grand bonheur de notre économie.

Monsieur le ministre, où en sont les négociations entre la Belgique et le Japon sur le dossier de l'exportation des poires?

Dans la presse, vous exprimiez votre souhait d'une visioconférence pour régler les derniers éléments techniques à ce sujet: cette visioconférence a-t-elle eu lieu? Quels étaient les derniers éléments techniques? Des blocages existent-ils toujours?

Depuis votre visite au Japon, le gouvernement du pays a changé. Le ministre Koizumi que vous avez rencontré est passé à la Défense et c'est le ministre Norikazu Suzuki qui a désormais la charge de l'Agriculture: cette nouvelle recomposition a-t-elle d'une quelconque manière affecté les négociations?

Mijnheer de minister, ik verneem dat binnenkort dat technisch overleg plaatsvindt en hoop dat daaruit concrete oplossingen kunnen komen.

Ik wil alvast zeggen dat ik verheugd ben dat u na jarenlange stilstand in dat dossier stappen gezet hebt. De perentelers zullen u daarvoor dankbaar zijn, des te meer als de markt uiteindelijk geopend zou kunnen worden.

Merci pour vos réponses, monsieur le ministre.

Il subsiste, d'après vous, un gros dernier élément de blocage, et c'est effectivement particulier. Si l'on en venait à faire ce genre d'investissement, il faudrait en effet s'assurer de notre capacité à rouvrir le marché de notre côté.

Si je ne m'abuse, vous aviez rencontré l'ancien gouvernement dont le ministre Koizumi qui est devenu ministre de la Défense. Aujourd'hui, le ministre de l'Agriculture est Norikazu Suzuki. Je ne sais si cela peut aider ou faire avancer le schmilblick. Sans pour autant retourner au Japon, peut-être pourriez-vous organiser une petite visioconférence avec ce ministre Norikazu Suzuki, afin de tenter de le sensibiliser à la problématique, et d'obtenir peut-être quelques garanties?

Nous resterons attentifs, parce que, blague dans le coin, cela reste une économie importante pour nous, et très certainement en tout cas pour les producteurs. Le fait de pouvoir ouvrir un jour les portes vers le Japon serait salvateur pour eux également.

Ik volg de werkwijze van de heer Prévot en verwijs naar de schriftelijke voorbereiding van mijn vraag .

Iedereen heeft tegenwoordig de mond vol van “de korte keten". Lokale producten, voedsel van dichtbij, eerlijke prijzen voor de producent - het klinkt mooi, en de overheid promoot het graag in campagnes en beleidsplannen, maar in de praktijk botsen veehouders op een muur van administratieve en praktische obstakels, grotendeels veroorzaakt door het FAVV en het huidige regelgevend kader.

Zoals Vilt op 9 oktober 2025 beschreef, worden veehouders die hun vlees zelf willen verkopen geconfronteerd met tal van drempels. Een slachthuis vinden dat kleine hoeveelheden verwerkt is al moeilijk. Daarna stuiten ze op een kluwen aan regels voor versnijding, eerder geschreven voor grote spelers dan voor kleinschalige boeren.

Zo mogen karkassen op naam van de veehouder niet door een slager worden versneden, tenzij die het dier eerst zelf aankoopt. Er bestaat wel een “toelating vleeswinkel" bij het FAVV, maar die vereist een strikte scheiding tussen de eigen activiteiten van de slager en die voor derden, met aparte koelcellen en ingrediënten – praktisch bijna onhaalbaar.

Ook kleinschalige uitsnijderijen vallen onder dezelfde strenge eisen als grote industriële verwerkers, qua controles en analyses. Een erkenning is daardoor financieel en organisatorisch onhaalbaar voor kleine spelers. De overheid doet in de praktijk dan ook het tegenovergestelde van wat ze belooft: in plaats van de korte keten te versterken, wordt die net verstikt door een overmaat aan regels.

Erkent u dat het FAVV-kader voor vleesverwerking niet is afgestemd op kleine korteketenproducenten?

Welke stappen heeft u of het FAVV al gezet om dat kader te vereenvoudigen of te differentiëren?

Is een vereenvoudigde of 'light'-erkenning voor kleinschalige uitsnijderijen en slagers – zoals het Steunpunt Korte Keten voorstelt – denkbaar?

Bent u bereid het FAVV opdracht te geven om actief werk te maken van een werkbaar en ondersteunend kader? Zolang de regels niet aangepast worden, blijft de korte keten voor veel veehouders dode letter.

Dank u wel, mijnheer de minister. U hebt een uiteenzetting gegeven over de bekende vigerende regelgeving, maar ik heb u niet gehoord over de vereenvoudigde erkenning, de light erkennen, waar ik naar vroeg. U hebt het wel over de onlinemodule en de verschillende mogelijkheden, maar weet dat de regeling voor de korte keten voor veel veehouders dode letter blijft. Het is goed dat u met de sector blijft praten. Ik hoop dat de versterking en de vereenvoudiging van de korte keten tot uw doelstellingen blijven behoren.

Monsieur le ministre, en octobre dernier, le quotidien Le Monde relayait les images diffusées par l'association française L214, active en matière de bien-être animal. Cette association a révélé la persistance du broyage de poussins et de pintadeaux dans certaines filières de volailles de chair, et notamment dans un couvoir des Deux-Sèvres. Ces images ont suscité une profonde émotion dans l'opinion publique française en raison de la souffrance animale manifeste et de violences gratuites constatées lors de l'élimination des oisillons. Ces images sont effectivement difficilement soutenables, même s'il s'agit d'animaux.

Heureusement, la conscience de la société en matière de bien-être animal a largement évolué ces dernières années, et elle se mobilise aujourd'hui en France comme en Belgique. Si la France interdit depuis 2022 le broyage des poussins mâles de la filière de la ponte, cette pratique demeure légale dans les filières de volailles de chair, faute de solutions alternatives opérationnelles. Les associations françaises demandent désormais l'interdiction de l'élimination de tous les oisillons et la généralisation de l'ovosexage, une méthode permettant de déterminer le sexe avant éclosion et donc d'éliminer les œufs qui ne sont pas conformes, sans qu'il y ait de souffrance animale.

En Belgique, les citoyens s'interrogent – à juste titre – sur la réalité de ces pratiques au sein de notre territoire et sur la mise en œuvre de solutions plus éthiques, notamment au sein des couvoirs belges produisant pour les marchés de chair ou de ponte.

Dès lors, monsieur le ministre, quelle est la situation actuelle en Belgique concernant l'élimination des poussins mâles ou des oisillons non désirés dans les différentes filières avicoles – ponte, chair, pintade, etc.?

Les méthodes de broyage ou de gazage sont-elles encore autorisées et pratiquées dans notre pays? Dans l'affirmative, à quelles conditions?

Les solutions technologiques alternatives telles que l'ovosexage in ovo sont-elles déjà utilisées ou en cours d'utilisation ou d'évaluation en Belgique? Le gouvernement fédéral soutient-il la recherche ou l'investissement dans ces technologies en partenariat avec les régions, les couvoirs et les universités?

Enfin, la Belgique envisage-t-elle de soutenir au niveau européen une interdiction de broyage complète ou de mise à mort des oisillons, toutes filières confondues, conformément à l'évolution de la sensibilité sociétale et aux principes du bien-être animal?

Merci, monsieur le ministre, votre réponse a le mérite d'être claire. Je ne vais donc pas attendre de changer d'assemblée en 2029, si l'occasion m'en est donnée, mais je demanderai à mes homologues régionaux d'intervenir à cet égard.

Je pense que personne n'a pu échapper à l'information: l'AFSCA a lancé une application – Food Hygiene Rating – qui permet à chaque citoyen de vérifier rapidement et facilement le score d'une entreprise en matière de sécurité alimentaire via une carte interactive.

Il s'agit d'un exercice de transparence qui devrait permettre tant aux consommateurs de faire des choix éclairés que les entreprises à respecter les normes d'hygiène en vigueur.

Le Food Hygiene Rating ne concerne pas uniquement les consommateurs : tout y est centralisé afin d'intéresser également les entreprises, les administrations locales et les services de police.

Monsieur le ministre, premièrement, j'ai pu lire que le principe de l'application fait l'unanimité au sein de l'Horeca mais quelques critiques à mon sens pertinentes doivent être entendues: ainsi, un restaurateur qui aurait commis une faute et l'aurait corrigée à terme après une inspection de l'AFSCA serait en quelque sorte pénalisé par l'application. Un restaurateur, dit, je cite, « on a le droit de corriger les erreurs pour se remettre en ordre. Il faut garder un caractère privatif »: comment l'AFSCA peut-elle faire l'équilibre entre cette transparence à l'égard des consommateurs et le droit à l'erreur des entreprises?

Deuxièmement, le Food Hygiene Rating apporte des améliorations à l'actuel FOODweb: pourriez-vous nous préciser exactement lesquelles?

Enfin, cette application est la première réalisation concrète d'une progressive numérisation de l'AFSCA: pourriez-vous nous communiquer comment cette numérisation va se poursuivre dans les prochaines années?

Merci, monsieur le ministre, d'avoir scrupuleusement répondu à ma question. C'est effectivement un bel outil que nous sort l'AFSCA, qui nous permettra d'objectiver les choses avec des mêmes mesures. J'entends que l'AFSCA a au moins été attentive aux remarques du secteur horeca, lequel avait peur de risquer une punition dès le premier contrôle – alors que l'erreur est humaine – et de se voir ainsi épinglé d'emblée.

Si je comprends bien, vous m'avez dit que, lorsqu'un contrôle moyen s'opérait auprès d'un restaurateur, par exemple, le restaurateur garderait son statut non contrôlé jusqu'au recontrôle.

Oui, effectivement, il s'agit des premiers contrôles! Cela signifie donc que, après le premier contrôle, le restaurateur aura la possibilité de se remettre en ordre sans être directement épinglé comme mauvais élève et gardera ce statut non contrôlé pendant cette remise en ordre et jusqu'au recontrôle. C'est évidemment une bonne chose. S'il devait y avoir d'autres contrôles négatifs par la suite, on pourrait évidemment considérer que ledit restaurateur n'aurait peut-être pas compris pleinement la dimension des choses et ce serait alors normal que, par rapport à d'autres qui sont beaucoup plus scrupuleux, il puisse avoir une moins bonne note. Je pense que c'était l'esprit de ce que souhaitait l'Horeca et je vous remercie de m'avoir rassuré sur ce point.

Monsieur le ministre, fin octobre, la Commission européenne a présenté une nouvelle stratégie pour inciter les jeunes à se lancer dans l'agriculture. Son objectif est clair: doubler la part de jeunes agriculteurs d'ici 2040.

C'est un projet ambitieux mais nécessaire. Comme vous le savez, le métier d'agriculteur est loin d'être attractif aux yeux des jeunes tant les contraintes sont nombreuses et ont été démontré ces dernières années. La concurrence à l'échelle globale – une concurrence que notre groupe socialiste juge comme déloyale – contribue à une précarisation du métier (le Mercosur en est un exemple).

La pyramide des âges parle d'elle-même: à l'heure actuelle, l'âge moyen d'un agriculteur dans l'UE est de 57 ans. Seuls 12 % d'entre eux ont moins de 40 ans. En Belgique, plus de la moitié des agricultrices et agriculteurs ont plus de 55 ans (55 % en 2023). Le nombre de jeunes agriculteurs, lui, est très faible: seulement environ 6 % des chefs d'exploitation ont moins de 35 ans.

La stratégie de la Commission européenne repose sur cinq piliers: 1) l'accès à la terre; 2) l'accès au financement; 3) l'accès aux compétences; 4) l'accès à un niveau de vie équitable dans les zones rurales; et 5) un soutien à la succession.

La Commission soutiendra les États membres sous forme de partage des connaissances, de coordination et de conseils, afin d'intégrer une stratégie de renouvellement générationnel dans les plans nationaux. Elle recommande également aux États membres d'investir au moins 6 % de leur budget agricole dans des mesures de soutien aux jeunes agriculteurs.

Monsieur le ministre, pourrions-nous avoir votre retour sur ce plan stratégique de la Commission européenne? Comment la Belgique compte-t-elle mettre en œuvre les cinq piliers précités dans l'élaboration et la concrétisation de cette stratégie? Comment ces points stratégiques seront-ils partagés et coordonnés entre les différents niveaux de pouvoir? Le gouvernement fédéral compte-t-il investir au moins 6 % de leur budget agricole dans des mesures de soutien aux jeunes agriculteurs comme le recommande la Commission européenne?

Merci, monsieur le ministre, pour votre réponse. Je pense que, chez nous comme ailleurs, cette stratégie de renouvellement générationnel est vraiment un enjeu majeur.

Vous savez que je suis très proche des syndicats agricoles, singulièrement au niveau de la Fédération des Jeunes Agriculteurs, et c'est un combat qu'ils mènent depuis de nombreuses années maintenant. Comment favoriser l'accès à la terre, comment permettre une meilleure transmission des exploitations agricoles? Comment permettre à un jeune de se lancer demain et comment permettre à un jeune qui pourrait être considéré comme un fou parce qu'il n'est pas issu d'une famille d'agriculteurs de tenter l'aventure, belle mais difficile, de l'agriculture?

Monsieur le ministre, il s'agit vraiment d'un défi majeur. En tant qu'État membre, notre pays ne peut pas louper le coche et doit proposer une stratégie ambitieuse pour favoriser ce renouvellement générationnel.

Nous avons été trop longtemps tiraillés entre les régions. Il est arrivé que l'une – peut-être celle que je connais le mieux – se montrait plus volontariste tandis qu'une autre, plus au nord, l'était beaucoup moins, empêchant ainsi que notre pays puisse développer une politique ambitieuse. Dès lors, j'y insiste: nous avons besoin d'une telle politique. J'espère que la note qui sera rendue, si j'ai bien compris, en 2027 par notre pays le sera en effet et que nous n'adopterons pas encore une fois une position chèvre-choutiste ou très tiédasse, comme on le fait malheureusement trop souvent dans les dossiers agricoles.

In 2024 controleerde het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen de voedselveiligheid in Belgische schoolkeukens. De resultaten van de controles zijn voor het hele land gepubliceerd. Ik diende daarover op 8 september 2025 een schriftelijke vraag in, omdat ik specifieke vragen had over het cijfermateriaal, maar tot op heden ontving ik daarop geen antwoord. Daarom stel ik mijn vraag nu mondeling. Ik had graag meer specifieke cijfers voor de drie gewesten. Concreet verneem ik graag per gewest het volgende.

Ten eerste, hoeveel scholen werden precies gecontroleerd? Bij hoeveel van die scholen ging het om een hercontrole?

Ten tweede, wat waren de resultaten? Hoeveel gunstige en hoeveel ongunstige verslagen werden er per gewest afgeleverd?

Ten derde, wat waren de voornaamste gebreken? Hoeveel processen-verbaal werden er opgesteld?

Ten vierde, het FAVV biedt ook gratis opleidingen aan. Kunt u toelichten hoeveel personeelsleden uit schoolgrootkeukens daaraan deelnamen?

Ten slotte, heeft het FAVV doorheen de jaren bepaalde evoluties of tendensen bij de verschillende gewesten opgemerkt? Zo ja, dewelke?

Mijnheer de minister, dank voor uw bereidheid om na de commissievergadering een antwoord te geven op de schriftelijke vraag. Het gaat immers om heel wat cijfermateriaal en dan is het aangewezen dat ik dat rustig kan doornemen. Bepaalde vaststellingen zouden dus te maken hebben met de ouderdom van schoolgebouwen. Het is inderdaad problematisch dat die keukens verouderd zijn. Ik vermoed dat dat ook werd gesignaleerd door het FAVV of door u aan de ministers van Onderwijs in de deelstaten, aangezien het belangrijk is dat zij dat meenemen in hun beleid. Wanneer de Vlaamse overheid bijvoorbeeld extra financiële ondersteuning biedt om sterker in te zetten op warme maaltijden in scholen, is het van groot belang dat de schoolkeukens mee zijn en dat ze dat op een veilige manier kunnen organiseren. Ook dat zullen we verder mee opnemen.

Mijnheer de minister, u kent de historiek van deze vraag allicht beter dan ik. Oorspronkelijk diende ik een vraag in bij minister Vandenbroucke. Die vraag werd behandeld in de commissie voor Gezondheid door u. U zei daarbij dat ik voor een deel van de vragen minister Vandenbroucke moest ondervragen. Vervolgens heb ik de vraag opnieuw ingediend bij minister Vandenbroucke, die de vraag weer naar u heeft doorverwezen, om hier vandaag te beantwoorden. Ik hoop dan ook op een zeer grondig en uitvoerig antwoord op mijn vragen.

Mijnheer de minister, hoe schat u de gezondheidsimpact in van het gebruik van glyfosaat in onze landbouw?

Het Vlaamse biomonitoringsprogramma toonde immers in 2023 al aan dat bij 42 % van de jongeren glyfosaat in het lichaam werd gedetecteerd. Volgens het rapport van UNICEF liep 8,9 % van de Belgische kinderen een hoog risico op pesticideverontreiniging. Daarmee stonden wij op de vierde plaats van alle OESO-landen.

Mijn vraag aan minister Vandenbroucke was of hij zijn verantwoordelijkheid als minister van Volksgezondheid zou opnemen en in het licht van het voorzorgsbeginsel zou aansturen op een snellere herevaluatie van de nationale erkenning van glyfosaat. Hoe zult u in tussentijd samen met de regio's preventieve maatregelen nemen om de bevolking zoveel mogelijk te vrijwaren van die risico's?

Mijnheer Van Lysebettens, gelet op het feit dat uw vraag bekeken moet worden vanuit het perspectief van de toelating voor het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen en aangezien er een protocolakkoord bestaat tussen mijn collega-minister Vandenbroucke en mezelf waarin werd afgesproken dat het beleid en de toelating voor het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen de facto onder mijn verantwoordelijkheid en bevoegdheid als minister van Landbouw vallen, heeft collega Vandenbroucke uw vraag opnieuw aan mij doorgestuurd. Mijn antwoord op uw vorige vraag heeft mogelijk voor verwarring gezorgd. Ik bied mijn excuses aan indien dat het geval is.

Ik kan u bevestigen dat de gezondheidsaspecten van gebruikers, omwonenden en consumenten bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen strikt worden gedefinieerd, onderzocht en in aanmerking genomen bij de evaluatie van de risico’s voorafgaand aan de afgifte van de toelating. In dit stadium lijken de nieuwe gegevens op het eerste gezicht onvoldoende overtuigend om de onmiddellijke invoering van nationale maatregelen te rechtvaardigen. We wachten dan ook de Europese beoordeling af.

Ik heb niets toe te voegen aan mijn antwoord dat ik heb gegeven tijdens de commissievergadering van 18 oktober jongstleden.

Mijnheer de minister, ik denk dat de verwarring zich vooral op het kabinet voordeed en minder bij mij. Uit uw antwoord leid ik af dat u geen preventieve maatregelen zult nemen. Ik heb daarentegen wel iets toe te voegen aan uw antwoord uit de vorige commissievergadering. De glyfosaatreview, de studie waarnaar u in uw vorige antwoord hebt verwezen, is ondertussen door de onderzoekers teruggetrokken, omdat zij door de sector zelf werden betaald. De conclusies waarop het beleid zich baseert, zijn dus niet geldig. Het zou goed zijn mocht u de review van de glyfosaatveiligheid zo snel mogelijk zelf uitvoeren.

Uit recente berichtgeving blijkt dat de Europese verplichting om eieren reeds op het pluimveebedrijf te stempelen, sinds november 2024 van kracht, in de meeste lidstaten simpelweg niet wordt nageleefd. Enkel België, Duitsland, Nederland en Italië passen de regelgeving werkelijk toe. Andere lidstaten blijven gewoon stempelen in het pakstation, wat volgens de sector de deur wagenwijd openzet voor frauduleuze herbestempeling, bv. het labelen van gewone of ingevoerde eieren als “bio" of “vrije uitloop". Volgens de Landsbond Pluimvee ontstaat hierdoor een manifest ongelijk speelveld binnen de EU. België voert de regels strikt uit, terwijl andere lidstaten zichzelf uitzonderingen gunnen op basis van “objectieve criteria" die niemand lijkt te kennen en die niet eens moeten worden gemeld aan de Europese Commissie. Europa heeft dus geen zicht op de naleving, laat staan dat het ingrijpt.

Waarom neemt u, als voogdijminister van het FAVV, geen maatregelen of initiatieven op Europees niveau om deze scheeftrekking formeel aan te kaarten? Wanneer Belgische pluimveehouders extra verplichtingen en kosten opgelegd krijgen, terwijl andere lidstaten deze negeren, ontstaat niet alleen oneerlijke concurrentie maar ook een risico op voedselveiligheidsincidenten én op misleidende etikettering van eieren. Waarom blijft het FAVV hier afwachtend, terwijl de sector zelf al geruime tijd signalen geeft over structurele fraude en ongelijke toepassing?

Waarom kiest België er opnieuw voor om braaf de nieuwe regelgeving als één van de weinige landen strikt toe te passen? Men heeft de indruk dat dit land koste wat het kost “de beste leerling van de Europese klas" wil zijn, zelfs wanneer dat tot competitief nadeel leidt en het beoogde doel - Europese fraudepreventie - toch niet wordt bereikt. Wat is de motivatie om de stempelplicht op bedrijfsniveau meteen strikt uit te voeren, zonder te wachten op effectieve Europese handhaving of op een level playing field?

Ten slotte vraagt de sector om meer flexibiliteit (bv. een beperkte derogatie wanneer een printer defect is), wat in Nederland al in voorbereiding is. Staat het FAVV open voor een gelijkaardige pragmatische aanpak in België? Zo neen, waarom niet? De kern van de zaak is eenvoudig: België volgt de regels nauwgezet, andere landen doen dat nauwelijks, fraude blijft mogelijk, en onze landbouwers dragen de lasten. Graag verneem ik hoe u deze situatie zal rechtzetten.

Ik dank u voor het antwoord, mijnheer de minister. Ik zie dat u perfect op de hoogte bent van de problematiek. Dat is zeer goed. Dat u die uitzondering, die pragmatische aanpak bij een defecte printer, toestaat, is goed. De uitzonderingen die u hebt aangevraagd en toegekend, zijn ook goed. Echter, al de landen die niet meedoen, die de regelgeving niet volgen, vormen natuurlijk een enorm competitief nadeel voor de bedrijven die het wel doen. U hebt het over een bevraging die zal worden georganiseerd om een totaalbeeld te krijgen, maar ik mis in het antwoord een effectieve Europese handhaving, zodat er een gelijke behandeling is en gelijke regels voor iedereen gelden. Ik hoor graag een forse stem van België wanneer u dat in Europa verder bespreekt.

Ik verwijs opnieuw naar de schriftelijke weergave van mijn vraag.

De Europese Commissie heeft zopas haar verslag gepubliceerd over het gebruik van diergeneesmiddelen bij paardachtigen en de uitsluiting van deze dieren uit de voedselketen. Daaruit blijkt onder meer dat vele paarden – soms nog jonge en perfect gezonde dieren – definitief uitgesloten worden van slacht voor menselijke consumptie omdat zij ooit behandeld werden met een diergeneesmiddel waarvoor geen MRL bestaat of dat onder een te restrictief regime valt.

Het rapport bevestigt dat dit leidt tot een reeks ongewenste effecten: toegenomen kans op verwaarlozing, dieren die niet behandeld worden uit angst voor uitsluiting, fraude met paspoorten en traceerbaarheid, en een structurele vermindering van het beschikbare paardenvlees in de Unie. Bovendien ondergraaft dit beleid volgens de Commissie zelf de doelstellingen inzake dierenwelzijn én voedselfraude, en creëert het een ongelijk speelveld met derde landen.

Opvallend is dat dit gebeurt op een moment dat zowel België als de Europese Unie de strijd tegen voedselverspilling tot prioriteit verheffen. Nochtans wordt hier wettelijk een aanzienlijke hoeveelheid hoogwaardig dierlijk eiwit onnodig buiten de voedselketen gehouden.

Hoe beoordeelt u deze vaststelling dat de huidige Europese regels rond diergeneesmiddelen ertoe leiden dat perfect gezonde paarden – vaak om louter administratieve redenen of omwille van de lijst verboden stoffen – definitief worden uitgesloten van menselijke consumptie?

De Commissie erkent dat deze permanente uitsluiting risico's op dierenverwaarlozing en fraude creëert. Welke bijkomende maatregelen zal België nemen om deze risico's te beperken zolang de Europese regels niet worden hervormd?

Bent u het ermee eens dat er een fundamenteel spanningsveld bestaat tussen het Europese anti-voedselverspillingsbeleid en de huidige aanpak voor paardachtigen? Zo ja, heeft België dit reeds formeel aangekaart bij de Commissie? Zo neen, waarom niet?

Zal België in het Europese overleg actief pleiten voor een herziening van het systeem van permanente uitsluiting, bijvoorbeeld via wetenschappelijk onderbouwde tijdelijke wachttijden, zoals verschillende lidstaten en stakeholders voorstellen?

Tot slot: op welke manier ziet u een mogelijk evenwicht tussen enerzijds de bescherming van de voedselveiligheid en anderzijds een werkbaar en proportioneel systeem dat dierenwelzijn respecteert, fraude ontmoedigt en voedselverspilling effectief tegengaat?

Dank u voor uw antwoord, mijnheer de minister. Het betreft inderdaad een opsplitsing tussen verschillende ministers. Ik merk evenwel een aantal belangrijke zaken op die u hebt gezegd, met name over de strijd tegen voedselverspilling en over de pragmatische benadering van België. U hebt er al voor gepleit, zegt u, om het systeem van permanente uitsluiting te herzien. Ik kan er alleen maar op blijven hameren dat u dat ook blijft doen. Het kan immers niet zijn dat een dier dat nog jong en perfect gezond is en ooit eens een middel heeft gekregen, daardoor volledig uit dat regime zou vallen. Ik kan er dus alleen maar op hameren dat u daar blijvend op inzet. Dat zal de dieren ten goede komen, daar ben ik van overtuigd. Dierenwelzijn behoort dan wel niet tot uw bevoegdheden, maar ik ben ervan overtuigd dat u daar ook zeer mee begaan bent. Het gaat dan om ongewenste effecten, zoals de toenemende kans op verwaarlozing, het niet behandelen uit angst voor uitsluiting en de fraude, waarvoor u ook bevoegd bent via de paspoorten en de traceerbaarheid. Ik vraag u daarom met aandrang te blijven inzetten op een wijziging van het systeem van permanente uitsluiting.

Het Vlaams Bijeninstituut (VBI) publiceerde recent alarmerende cijfers over het verlies van bijenvolken in België. Meer dan één op de vijf kolonies ging reeds vóór 1 december verloren, wat volgens deskundigen niet te verklaren is door klassieke wintersterfte maar wel door verhoogde predatiedruk, in het bijzonder van de Aziatische hoornaar. Zowel hobby-imkers als professionele bedrijven worden zwaar getroffen. De helft van de bevraagde imkers overweegt zelfs te stoppen, wat op termijn ernstige gevolgen dreigt te hebben voor bestuiving, voedselproductie en biodiversiteit.

De huidige aanpak in dit land blijft sterk versnipperd: gewesten werken met uiteenlopende richtlijnen, gemeenten hanteren verschillende bestrijdingsmethoden, en imkers investeren noodgedwongen op eigen risico in hulpmiddelen waarvan de effectiviteit niet wetenschappelijk is gevalideerd.

Uw beleidsnota stelt dat bestuivers expliciet prioriteit krijgen.

Ik had hierover de volgende vragen:

Erkent de minister dat de Aziatische hoornaar vandaag een van de grootste acute bedreigingen vormt voor zowel wilde als gedomesticeerde bestuivers?

Is de minister reeds in overleg getreden met het Vlaams Bijeninstituut, imkerfederaties en wetenschappelijke instellingen naar aanleiding van de recente enquête en de sterke toename van verliezen?

Zal u een wetenschappelijke evaluatie laten uitvoeren van de verschillende bestrijdingsmethoden (klassieke vallen, elektrische systemen, voorjaarsvangst van koninginnen, nestopsporing)?

Welke concrete maatregelen acht u noodzakelijk om deze predatiedruk te verlagen?

Hoe wil u uitvoering geven aan doelstelling 5 van het bestuiversplan – namelijk betere samenwerking tussen overheden – wat de bestrijding van de Aziatische hoornaar betreft?

Overweegt u een actieplan of een richtlijn die gewesten, provincies en gemeenten een uniforme en wetenschappelijk onderbouwde aanpak aanreikt?

Tegen wanneer zullen imkers, federaties en sectororganisaties concreet beleid of maatregelen mogen verwachten?

Mijnheer de minister, sta mij toe om dit allemaal wel heel onduidelijk te vinden. U hebt het over uw federaal bestuiversplan, waaraan een hoofdstuk wordt toegevoegd. Een derde deel van dat hoofdstuk gaat over de vernietigingstechnieken. Er zal een openbare raadpleging en een jaarlijks overleg met de sector plaatsvinden. Dan zegt u plots dat u voor alle methoden naar de gewesten moet doorverwijzen. Waarom schrijft u dan mee aan een hoofdstuk over die vernietigingstechnieken? Dat begrijp ik niet goed. U weet dat wij een koele minnaar van het federale niveau zijn, maar zolang wij meedraaien in dit systeem, werk ik ook in dit systeem. Als ik zie dat dit in uw beleidsnota staat, dan denk ik dat u daarin een voortrekkersrol hebt. Dan is dit geen afdoend antwoord. Ik heb ook niet echt gehoord wanneer u dan met dat extra hoofdstuk en die extra vernietigingstechnieken daadwerkelijk een oplossing naar voren gaat schuiven of aan de sector maatregelen, een beleid, een actieplan, een richtlijn gaat meegeven. Neen, dit is geen goed antwoord. Het is een zeer ernstige problematiek. We zien nu al voor 1 september dat heel veel kolonies verloren zijn gegaan. Ik had er meer van verwacht.

Monsieur le ministre, depuis les dernières élections, on observe, au niveau des institutions européennes, un recul sur les questions sociales et environnementales. On l'a vu avec l'Omnibus I et le recul sur le devoir de vigilance des entreprises. On l'a vu avec l'Omnibus numérique et le recul sur la protection des données personnelles. Et on le voit aujourd'hui en matière de pesticides.

D'aucuns annoncent pour le 16 décembre prochain la publication d'une proposition Omnibus VII sur la sécurité des aliments. En réalité son contenu a fuité… et il est alarmant. Sous couvert de simplification administrative, la Commission veut déréguler les pesticides. Parmi les mesures envisagées, on trouve:

La suppression du réexamen systématique et périodique (tous les 10 ou 15 ans) des autorisations de mise sur le marché pour la très grande majorité des pesticides. Concrètement, si cette mesure était adoptée, des centaines de pesticides chimiques bénéficieraient d'une autorisation à vie, et il sera très difficile de prendre en compte les nouvelles données scientifiques démontrant leur dangerosité.

La suppression de l'obligation pour les États membres de prendre en compte les dernières données scientifiques indépendantes dans les autorisations nationales des produits phytosanitaires.

L'extension des "périodes de grâce" à trois ans pour l'utilisation après une interdiction.

Le 1 er décembre dernier, 114 organisations de protection de l'environnement ont publié une tribune dans le journal Le Monde, demandant le retrait immédiat par la Commission de sa proposition Omnibus VII.

Mes questions sont les suivantes:

La Belgique a-t-elle contribué à l'Omnibus sur la sécurité des aliments, dans le cadre du processus de consultation préalable? Si oui comment?

Comment réagissez-vous au contenu de l'Omnibus VII et à la carte blanche des 114 organisations de protection de l'environnement qui demandent son retrait immédiat?

Le gouvernement fédéral compte-t-il s'opposer au projet de dérégulation des pesticides, avec pour objectif la santé publique et la protection de l'environnement?

Je vous l'accorde, monsieur le ministre, nous ne connaissons effectivement pas encore pleinement le contenu du texte. Néanmoins, les contours et la philosophie de celui-ci ont fuité et sont de nature à nous inquiéter. Je retiens une chose de vos contacts avec la Commission, c'est qu'il n'y aurait pas d'intention de déréguler les produits phytopharmaceutiques, ce qui est évidement un élément essentiel. J'ai entendu aussi votre philosophie et le constat que vous partagez partiellement. J'espère donc que vous pourrez peser de tout votre poids pour qu'aucune régulation de produits phytopharmaceutiques n'intervienne, car ce serait très dommageable.

Monsieur le ministre, une étude universitaire a mis en évidence que plus de trois quart des agriculteurs sont actuellement en détresse psychologique et un sur deux est en état de dépression. Ces chiffres sont évidemment alarmants. Les longues heures de travail, l'isolement, l'insécurité financière, les aléas climatiques et l'incertitude des marchés entraînent des exigences professionnelles élevées. Lorsque ces exigences deviennent trop lourdes à porter, elles peuvent conduire à l'épuisement professionnel et à un risque accru de pensées et de comportements suicidaires. Ces dernières années, des cas malheureux nous ont été régulièrement rapporté d'agriculteurs ou d'agricultrices qui, parfois après une dépression ou une dépression cachée, ont commis l'irréparable. Ces constats se passent de commentaire.

Monsieur le ministre, avez-vous rencontré les auteurs de l'étude? Avez-vous analysé les résultats de celle-ci en profondeur? Enfin, parce que, tout comme nous, vous êtes législateur, quelles actions comptez-vous initier au niveau fédéral pour répondre à la détresse psychologique de ces agriculteurs?

Monsieur le ministre, le métier d'agriculteur est, en tout cas sur papier, très certainement un métier merveilleux. Malheureusement, la réalité est bien différente et les difficultés sont nombreuses. J'en ai rappelé tout à l'heure dans ma question. Vous en avez ajouté dans votre réponse. C'est évidemment multifactoriel. On l'a dit, l'incertitude des marchés, l'incertitude de savoir combien on touchera à la fin du mois. Un travail particulièrement pénible où les dimanches ressemblent à des lundis et inversement. Une activité au quotidien, très peu de repos et une charge mentale qui explose. On se retrouve avec des agricultrices et des agriculteurs parfois dans une profonde détresse, qui en arrivent dans certains cas à commettre l'irréparable. Si je vous ai demandé si vous aviez rencontré les auteurs de cette étude universitaire, c'est parce que je pense très sincèrement qu'elle est documentée, qu'elle est sérieuse et qu'elle met vraiment le doigt sur des difficultés criantes du monde agricole. Premièrement, je pense que ce serait intéressant de pouvoir les rencontrer. À titre personnel, je vais essayer d'avoir au moins un contact avec eux. Si vous le souhaitez, on peut le faire ensemble avec le plus grand des plaisirs. Deuxièmement, il faut tirer les conclusions de cette étude pour voir comment on peut, en plus de l'expérience de terrain qui est la vôtre – je sais que vous avez de très nombreux contacts –, essayer de mettre en place des mécanismes pour éviter ce taux de suicide important parmi les femmes et les hommes qui nous nourrissent.

Monsieur le ministre, il y a un an et un mois, j'avais mis au vote, en commission Santé, une résolution sur la stratégie de lutte contre la fièvre catarrhale.

La situation était alors particulière: une épidémie qui s'était considérablement développée durant l'été 2024; sans doute un défaut de prévoyance dans le chef de l' É tat, alors que le premier cas en Flandre remonte à 2023. Beaucoup d'éleveurs se sont sentis abandonnés. Le préjudice était élevé; mais surtout, vous annonciez une vaccination obligatoire pour 2025 alors qu'aucun budget n'était disponible, donc le tout à la charge des éleveurs. Après débat, la Chambre a voté la prise en charge par l' É tat des frais de vaccination et la mise en place d'une véritable stratégie de vaccination.

Celle-ci a pu être déployée durant l'année 2025 mais on a appris, avec les douzièmes provisoires: que vous supprimiez pour 2026, l'enveloppe de 40 millions prévue pour la vaccination; celle-ci cesse d'être obligatoire. Elle redevient volontaire, avec le message envoyé aux éleveurs de poursuivre les efforts en 2026.

Mes questions sont les suivantes: Quel est le bilan de la stratégie vaccinale pour 2025? Quelle est l'analyse de risque pour 2026? Comment justifiez-vous la suppression de l'enveloppe pour la vaccination? Ne risque-t-on pas de se retrouver, après l'été, à nouveau, dans une situation compliqué, d'autant que vous communiquez que "la situation dans les pays voisins reste préoccupante".

Merci, monsieur le ministre, d'avoir pris le temps d'évaluer ce dossier un an après. Effectivement, comme vous l'avez rappelé, cette campagne se clôture sur un bilan positif, avec un taux de 95,8 % pour les bovins – on ne s'attendait pas à cela lorsque nous avions discuté longuement de ce dossier – et de 102 % pour les moutons. Comme vous l'avez dit, il y avait des moutons qui n'existaient pas sur papier. Cette campagne de vaccination aura également permis d'actualiser et de procéder à un recomptage plus précis des cheptels. Pour terminer sur une note positive, puisque c'est la dernière question de cette réunion, je dirai que c'est un dossier qui nous a occupés quelques journées et quelques commissions. Nous avons eu également quelques coups de téléphone et quelques échanges à titre personnel. Je suis content de voir que ce dossier a été mené à bien. Comme quoi, on peut parfois venir d'horizons ou de partis différents et mener des combats communs, qui peuvent se révéler des succès ensuite. Je pense que cela doit nous rassurer, en tant que femmes et hommes politiques, de se dire qu'il y a encore des combats "trans-partis" qui peuvent être menés de front. Et c'est évidemment ce qu'attendent de nous les personnes qui nous ont élus. La réunion publique de commission est levée à 15 h 33. De openbare commissievergadering wordt gesloten om 15.33 uur.