Commissievergadering op 27 januari 2026

Est-il possible de répéter les chiffres, monsieur le ministre?

Bedankt, mijnheer de voorzitter, en dank aan alle drie de ministers om vandaag aanwezig te zijn en ons uitvoerig toelichting te geven.

De oorlog in Oekraïne is nu drie jaar bezig en ondertussen zien we binnen de Europese Unie ook een hybride oorlogsvoering, met onder meer drones en een dreiging van sabotage van kritieke infrastructuur. We moeten ook aandacht hebben voor onze Noordzee, evenals voor cyberaanvallen. Het is duidelijk dat degenen die ons proberen te treffen onder andere paniek willen zaaien. Paniek is echter een slechte raadgever; we moeten het hoofd koel houden.

Er moet sterk worden samengewerkt tussen de verschillende bevoegde ministers. Er moet een plan van aanpak zijn met een duidelijke verdeling van bevoegdheden en een overzicht van hoe regelgeving moet worden aangepast.

Een van de zaken die we hebben gemerkt, is dat er een kader, zowel wetgevend als regelgevend, moet komen voor deze verantwoordelijkheden. Er werd verwezen naar de defensiecodex die eraan komt.

Ik richt mij vandaag voornamelijk tot de minister van Binnenlandse Zaken, minister Quintin. Op welke manier moet u nog regelgevend werk doen? Wordt er bijvoorbeeld verder gewerkt aan een nationaal handhavings- en vervolgingsbeleid voor drones? We weten dat de federale politie op een bepaald moment over capaciteit beschikte, maar deze was niet onmiddellijk ingeschakeld. Hoeveel capaciteit is er momenteel bij de federale politie?

Daarnaast ligt de verantwoordelijkheid niet enkel bij de federale politie, maar ook bij de lokale politiediensten. Hebben we een overzicht van de beschikbare capaciteit, zowel op federaal als op lokaal niveau? Op welke manier zullen zij samenwerken indien nodig? Welke materiële en menselijke middelen zijn nog vereist om drones effectief te bestrijden? Hoe moeten we de investeringen zien?

Er is sprake van een mooie samenwerking tussen de capaciteit van Defensie en andere departementen. Is er nog een nood bij de politiediensten? Hoe wordt de informatie van de verschillende lokale afdelingen verzameld, zodat we niet pas bij een dreiging ontdekken dat er onvoldoende capaciteit is? Dat moeten we immers te allen tijde vermijden.

Als we dan kijken naar de dreigingen die er zijn geweest, mijnheer de minister, vraag ik me af of we zicht hebben op de daders en de daderprofielen en of er al mensen zijn gevat of niet.

We hebben het hier gehad over het NASC, dat volledig operationeel moet worden. U moet het me vergeven, ik ben zelf van Brugge, van Zeebrugge en ik heb het MIK bezocht. Ik denk dat dat inderdaad een zeer grote meerwaarde biedt, omdat alle diensten daar samen zijn en ook verplicht zijn om samen te werken. Het menselijke contact zorgt ervoor dat iedereen elkaar goed kent. Wat ik daar ook hoor, is dat er een mooi zicht is op wat zich boven water bevindt, maar dat het heel moeilijk is om te ontdekken wat zich onder water afspeelt, bijvoorbeeld onderwaterdrones en dergelijke, om die te detecteren. Ik zie wel dat er op dat vlak heel wat innovatie bezig is. Niet alleen in de lucht zien we heel wat innovatie. Dat gaat allemaal zeer snel. We hebben daarnet de opsomming gehoord: kleine drones tot reusachtige mastodonten. Zowel in het water als in de lucht is er heel wat innovatie, niet alleen van onze kant, maar uiteraard ook van de kant van de vijand.

Op welke manier zullen we ervoor zorgen dat de spelers die nu al op het terrein aanwezig zijn en ongelooflijk veel data hebben en die ook kunnen analyseren, die informatie samenbrengen en die ten dienste stellen van onze politie en onze defensie om onze kritieke infrastructuur beter te beschermen?

Tot slot nog het Europese luik. Ik denk niet dat we alleen staan als land, er is ook de Europese Unie. Kunt u toelichting geven over wat er op het niveau van de Europese Unie gebeurt en welke stappen jullie daar ondernemen?

Ik dank ook de verschillende ministers voor hun toelichting. Ik richt mijn vragen in hoofdzaak tot minister Crucke, gelet op de link met mobiliteit. U hebt een aantal zaken aangehaald waaraan momenteel wordt gewerkt. Dat zijn ook de juiste zaken, met name de U-space, de geozones, het uitwerken van een kader voor registratie en zo meer. Het is belangrijk dat we daar verdere stappen in zetten. De vraag is alleen wat er vandaag concreet op tafel ligt en binnen welke termijn vooruitgang kan worden geboekt.

Ik kijk bijvoorbeeld naar de U-space. U hebt aangegeven dat we daarin binnen Europa een voortrekkersrol spelen, wat uiteraard positief is. Tegelijk moeten er nog verschillende stappen worden gezet, zowel op het vlak van de infrastructuur als wat het regelgevende kader betreft. Daar past natuurlijk ook een handhavingskader bij. Wanneer verwacht u dat we die volgende fase kunnen bereiken? Wat zijn de eerstvolgende stappen die op het vlak van de U-space moeten worden genomen en hoe ziet u het verdere traject?

Wat de geozones betreft, u hebt gezegd dat u momenteel werkt aan het regelgevende kader om daar vooruitgang te boeken. Wat zijn daar de eerstvolgende stappen? Mogen we op korte termijn al een wijziging verwachten of ziet u dat eerder op iets langere termijn?

Vervolgens hebt u verwezen naar de extra middelen die ter beschikking zijn gesteld voor extra detectieapparatuur op de luchthavens van Zaventem en Luik. U sprak in dat verband over een bedrag van 3,1 miljoen euro. Welke stappen zijn daar nog noodzakelijk? Het is immers één zaak om budgetten te voorzien, maar het is even belangrijk om op te volgen of er effectief voldoende vooruitgang wordt geboekt door skeyes op dat vlak. Hebt u daar momenteel een concreet zicht op?

Ten slotte wil ik ingaan op de verplichte registratie van drones. We weten dat vandaag ongeveer 85 % van alle vluchten niet-geautoriseerd plaatsvindt. Dat betekent dat er potentieel een zeer groot aantal drones is dat geregistreerd zou moeten worden. Anderzijds is de vraag dan of DGLV over het nodige kader en de capaciteit beschikt om die toestroom aan te kunnen. Is het de bedoeling om daarvoor extra middelen ter beschikking te stellen? Zijn er extra investeringen nodig om die toestroom aan te kunnen? Als we ruim willen registreren, dan moeten we ervoor zorgen dat dat op korte termijn ook mogelijk is.

Bij de opkomst van drones hebben we al problemen gehad om bij DGLV voldoende capaciteit te hebben om tijdig de nodige vergunningen af te leveren. Die situatie willen we uiteraard niet opnieuw meemaken. Daarom kijken we vooruit naar wat nodig is om dat te doen.

Er zijn drie excellenties zijn aanwezig, wat betekent dat de thematiek zeer ernstig wordt genomen. Ik vind dat ook een aandachtspunt en ik wens de ministers een goed overleg en goede afspraken.

Het spreekt voor zich – ik richt mij tot de minister van Defensie – dat Defensie niet ingezet zal worden voor het neerhalen van om het even welke hobbydrone die her en der rondvliegt. De minister heeft al gezegd dat de drones van Defensie voornamelijk dienen om de eigen kwartieren te beschermen. Wat pooling and sharing betreft – het werd daarnet aangehaald –, wanneer er civiele bedreigingen zijn, zal Defensie uiteraard ook de hand reiken. Mochten er al voorbeelden zijn waar men aan denkt, dan zijn die welkom.

Defensie zal ongeveer 200 miljoen euro mee investeren in de binnenlandse veiligheid. Mogen we ervan uitgaan – ik besef dat dit een hypothetische vraag is – dat die 200 miljoen euro ook meetelt voor de NAVO-norm?

Vooral de dreiging ten aanzien van de kritieke infrastructuur springt in het oog. Dat blijkt uit de cijfers die minister Quintin in de commissie voor Binnenlandse Zaken heeft aangehaald, maar ook hier. Voor die kritieke infrastructuur moet een eigen risicoanalyse uitgevoerd worden. Hebben al onze kritieke entiteiten dat al gedaan, mijnheer de minister? Hoe verhoudt die analyse zich tot de sectorale dreigingsanalyse van het OCAD?

Daarnaast rijst de vraag hoe de inspanningen worden verdeeld die nodig zijn om detectiesystemen en neutralisatiesystemen te voorzien bij de kritieke infrastructuur. Hoe worden de kosten gespreid tussen de uitbaters, met name de politie, skeyes en Defensie? Er is gesproken over het NASC. Wat is de rol van het NASC in de coördinatie daarvan?

Tot slot, minister Quintin, u hebt in de commissie al aangehaald dat u met collega’s in de regering samenwerkt aan een wettelijke basis om bepaalde sectoren de mogelijkheid te geven dronesignalen te verstoren. Hoe staat het met dat voorstel? Welke sectoren zouden die wettelijke basis krijgen? Gaat het uitsluitend om kritieke sectoren, of ziet u dat breder?

Dank aan de drie ministers voor hun toelichting of situatieschets. Er is al heel wat inkt gevloeid over de droneproblematiek. Het gaat natuurlijk om een zeer uitgebreid verhaal, met veel bevoegdheden en verantwoordelijkheden die verdeeld zijn.

Ik zal onze vragen stellen samen met collega Huybrechts, die haar tussenkomst zal richten tot minister Crucke. Zelf richt ik mij tot minister Quintin en minister Francken.

Minister Quintin heeft onder meer verwezen naar technische beperkingen door een aantal goedkeuringsprocedures, naar onvoldoende performante detectiecapaciteiten en naar het feit dat de attributie aan al dan niet buitenlandse actoren verre van evident is.

Dat brengt mij meteen tot een aantal vragen, minister Francken. Als die attributie inderdaad verre van evident is, op basis van welke concrete technische indicatoren hebt u dan op verschillende tijdstippen publiekelijk gesproken over een gerichte en mogelijke spionageactiviteit door Rusland? U hebt dat in de media verkondigd. Ik zou dus graag willen weten op basis waarvan dat ondertussen kan worden toegewezen, of al dan niet kan worden toegewezen.

Een tweede vraag betreft het aantal vals positieven. Hoe weet u wat dat aantal is, aangezien het blijkbaar groot was ten opzichte van de echte dronemeldingen? Hoe gevoelig is de frequentie van meldingen voor de mediaperceptie? Het valt op – u kunt dat bevestigen of ontkennen – dat er recent geen meldingen meer zijn van drones. Hoe verklaart u dat in de publieke opinie? Ik weet dat het evenwicht tussen eventuele paniekzaaierij en gewone meldingen moeilijk te bewaren is. Hoeveel meldingen zijn er de laatste maanden nog gebeurd en over welke sites ging het dan?

Minister Quintin heeft ook gesproken over het feit dat de aanwezige detectiecapaciteiten niet performant genoeg waren. Dat lijkt mij een understatement. Minister Francken, kunt u dan zeggen welke detectiecapaciteiten op het moment van de incidenten ontbraken, waardoor Defensie – specifiek wat de dronedetecties boven militaire sites betreft – niet kon vaststellen wat er precies in de lucht hing en waar dat vandaan kwam?

U hebt daarnet al kort verwezen naar de in Letland aangekochte Blaze interceptors. Welke technische lacune zullen zij in de komende periode exact invullen en welk deel van het dreigingsscenario blijft ook met deze middelen buiten bereik? Het lijkt mij belangrijk om te weten waar er eventueel moet worden bijgestuurd.

Kunnen deze interceptoren worden ingezet zonder risico op nevenschade, aangezien het om kamikazedrones gaat? Ook dat had ik graag willen vernemen.

Een volgende vraag betreft de rules of engagement . Welke rules of engagement gelden momenteel bij dronewaarnemingen boven militaire sites? Verschilt dat van de situatie tijdens de incidenten, of is dat nog niet het geval? Dat kunt u misschien toelichten.

Een bijkomende, meer gezamenlijke vraag gaat over de problemen die voortkwamen uit het ontbreken van een performante coördinatie tussen onder meer Defensie, de federale politie en het departement Mobiliteit. Hoe verloopt de samenwerking met het antidroneteam van de politie vandaag? We kunnen toch stellen dat Defensie op het moment van de drone-incidenten geen communicatie onderhield met dat team over meldingen boven militaire sites, noch tijdens de incidenten boven de civiele luchthavens, waardoor het vliegverkeer, zoals u hebt aangehaald, mijnheer Quintin, boven Zaventem, Luik en andere plaatsen moest worden stilgelegd. Dat is toch verbazingwekkend. Ik hoop dat die communicatie er vandaag wel is. U zult dat hopelijk bevestigen.

Dan een vraag over het NASC, dat u al hebt aangehaald. Hiervoor werd 1 januari niet gehaald. Dat is betreurenswaardig, maar gezien de verantwoordelijkheid en de zeer belangrijke bevoegdheden die het NASC in de toekomst zal dragen en zal moeten behartigen, vraag ik mij af welke concrete timing u wel vooropstelt. Mijnheer Francken, u hebt daarnet gesproken over weken en maanden. Wat is de timing en waar schort het op dit moment aan als het gaat om de concrete realisatie daarvan?

Tot slot hebt u zeer veel plannen toegelicht inzake aankopen, die we ook hebben kunnen bespreken in de commissie Legeraankopen en -verkopen, wat uiteraard positief is. Hoe vult u op dit moment de lacunes die het antidroneplan en het National Airspace Security Centre, het NASC, voorlopig nog laten bestaan, in de periode vóór alle systemen geleverd en operationeel zijn? Daar had ik graag een antwoord op gekregen.

Ik richt mij ook nog even tot minister Quintin. Hoe kan het dat de federale politie bij die waarnemingen geen gebruik heeft gemaakt van haar eigen antidroneteam?

Daarnaast heb ik nog een vraag over de toewijzing. U zegt dat die verre van evident is, maar wat is op dit moment de stand van zaken van het onderzoek? Kunt u meer informatie geven over het helikopterincident, de onmogelijkheid voor de politiehelikopter om tussen te komen toen men de hulp van de politie heeft ingeroepen bij de drones boven Kleine-Brogel in het weekend van 1 en 2 november? We hebben daar een achtervolging kunnen zien. Wat is daar concreet misgelopen? Ook daarover had ik graag uw mening gehoord.

Minister Crucke, ik richt mij tot u. Ik heb uw tien minuten durende antwoord op een vraag van mij in de commissie in oktober bij. Er waren heel veel interessante elementen. Ik heb toen ook gezegd dat ik alles zou analyseren en zou terugkomen. Belofte maakt schuld, dus hier ben ik.

In uw antwoorden stelde u expliciet dat jamming aan een luchthaven zeer gevaarlijk is. Het luchtverkeer moet dan eerst volledig worden stilgelegd, omdat er anders interferentie kan ontstaan met de communicatie van de vliegtuigen zelf. Daarnaast zijn er nog heel wat andere risico’s. De systemen van drones kunnen oververhit raken, ze kunnen bij het dalen neerstorten en zo een vliegtuig raken. Ook buiten luchthavens kunnen ze woningen raken, misschien zelfs een F-35, als we niet opletten. Wanneer men kamikazedrones inzet om andere drones aan te pakken, kan men eveneens bijkomende schade veroorzaken door die drones uit de lucht te halen. Vandaar mijn vraag of er geen andere manieren zijn om drones op een veilige manier uit de lucht te halen. Het is immers niet opportuun om drones neer te halen in woonwijken, bij luchthavens of op militaire infrastructuur.

U verwees ook naar de zogenaamde safety drones, die livebeelden kunnen doorsturen ter ondersteuning van de interventieteams. U zei dat de testen zeer goed waren, maar nog niet toepasbaar op de luchthaven. Is dat intussen wel het geval, hetzij op de luchthaven, hetzij bij andere kritieke infrastructuur? Zijn er eventueel beperkingen die op korte of langere termijn kunnen worden opgelost?

Verder verwees u naar het National Counter Drone Testing and Expertise Centre en naar DronePort in Sint-Truiden. Er zou worden bekeken of die capaciteit kan worden uitgebreid, zeker met het oog op de luchthaven en andere kritieke infrastructuur. Is dat intussen gebeurd? Heeft daarover overleg plaatsgevonden en kan die capaciteit effectief worden uitgebreid?

Dan heb ik nog vragen over de procedures, het overleg en de Europese regelgeving. U zegt dat skeyes een rapport heeft opgesteld en dat er een overleg loopt om de procedures te verbeteren. Wat zijn hiervan de resultaten? Hebt u hiervoor met skeyes samengezeten?

U vindt de Europese regelgeving heel restrictief. U wilt daarom op zowel Europees als nationaal niveau zelf met een plan komen. Hoever staat u daarmee? Gebeurt dat in overleg met de andere ministers of bent u van plan om specifiek iets voor de commissie voor Mobiliteit zelf uit te werken? Welke concrete verbeteringen zullen worden doorgevoerd? Welke concrete stappen hebben er al plaatsgevonden?

Worden er ook stappen gezet in het aanpakken van deze drones, naast het verplicht registreren ervan? U weet immers ook dat de slechteriken in dit verhaal hun drones nooit zullen registreren. Wat zult u doen om ervoor te zorgen dat u geen wetgeving maakt die vooral de amateurdronebestuurders raakt, maar echt de criminelen die in de toekomst een drone als wapen willen en misschien zullen inzetten?

Monsieur le président, la première chose que je tiens à faire, c’est remercier les trois ministres pour cet exercice de transparence. Je crois pouvoir dire que dans aucune des démocraties européennes, on ne retrouve un exercice de transparence aussi détaillé que celui que le ministre Quintin a pu produire.

Monsieur le ministre, vous avez été très précis sur le nombre d’observations; il y en a eu plus de 500, dont 66 au-dessus de sites nucléaires et 130 au-dessus de sites militaires. En faisant preuve d’une telle transparence à l’égard du Parlement, mais aussi de l’opinion publique et des citoyens, vous mettez en lumière l’ampleur de nos faiblesses. Nous devons assumer le fait d’avoir été extrêmement faibles. Imaginons un instant que ces drones aient été armés!

Il est évident que les Belges ont été particulièrement marqués par cette période, car il s’agit d’une attaque inédite, telle que nous n’en avions plus connue depuis la Seconde Guerre mondiale. Notre territoire n’avait jamais été survolé de manière non conforme de cette façon.

Il n’est pas inutile de rappeler le contexte dans lequel cela s’est produit. C’était au moment où la Belgique négociait avec ses alliés européens sur l’avenir des avoirs russes gelés. C’est à ce moment-là que nous avons subi cette attaque. Monsieur le ministre, je vous remercie d’avoir clairement attribué cette attaque aux Russes. Il faut le dire. Cette attaque a-t-elle pesé sur notre position dans le débat relatif aux avoirs gelés? Peut-être. Peut-être pas. Peut-être un peu, lorsque l’on entend certains propos tenus dans le cadre des Grandes conférences catholiques que je regrette.

Quoi qu’il en soit, un élément m’inquiète et je tiens à le soulever au nom du groupe MR: face à une menace, il y a trois ministres.

Dès lors, j'aspire à ce que la coordination qui a été mentionnée puisse pleinement se concrétiser. Mais pour répondre à la menace représentée aujourd'hui par les drones, le gouvernement devrait sans doute décider de décloisonner vos attributions et de permettre une unité de commandement.

D'ailleurs, comment cela va-t-il se passer quand vous allez arriver avec vos projets? Monsieur Crucke, vous avez évoqué vos projets de renforcement de skeyes. Monsieur Francken, vous avez parlé d'acquisitions supplémentaires et d'un certain nombre de mesures complémentaires à prendre. Allez-vous venir chacun dans votre commission? Où sont la cohérence et la coordination au niveau de la politique que nous devons mettre en œuvre face à cette menace?

Aujourd'hui, j'aurais aimé que vous nous présentiez un visuel nous indiquant ce que vous alliez mettre en œuvre en termes de politique coordonnée face à la menace représentée par les drones sur notre pays, les services impliqués et la façon dont ils allaient collaborer. J'aurais aimé voir cela. Je pense que cela nous aurait aidés, et peut-être, puisque nous sommes suivis par les citoyens en direct sur le site de la Chambre, cela les aurait-il aidés aussi à y voir clair.

En tout cas, ce que j'identifie tout de même aujourd'hui, à moins que vous ne disiez le contraire, c'est que si les drones reviennent demain, je ne sais pas très bien ce que nous allons pouvoir faire de plus que lors de leurs passages en octobre et en novembre. Je sais que c'est facile de dire cela, je sais qu'on ne met pas en place des dispositions nouvelles, simplement en disant qu'il faut concrétiser les actions. Mais en termes de détection et de neutralisation, sommes-nous déjà plus à même, plus aptes, plus forts qu’en octobre et en novembre? J'aimerais que vous puissiez nous le dire très sincèrement et franchement ou nous indiquer que le travail progresse.

Je suis très sensible à l'acquisition de matériel supplémentaire pour neutraliser des drones, monsieur le ministre de la Défense. J'espère que vous pourrez nous détailler ce dispositif, parce que le ministre de la Sécurité intérieure l'a rappelé: le problème de la neutralisation des drones dans notre pays est la densité de population sur le territoire. Lorsqu'un drone tombe dans notre pays, il peut faire des dégâts. J'imagine en outre que vous ne vous servirez pas des F-35 pour détecter les drones, ce serait bien trop onéreux. Bien entendu, plusieurs acteurs sont concernés – la police, skeyes, le NASC, le NCCN, le CNS – mais, à mon sens, tout cela manque aujourd'hui d’unité pour mener une politique permettant de répondre à une menace.

Je me réjouis que nous soyons en présence de trois ministres, mais j'aurais sans doute été intéressé également d'entendre la ministre de la Justice, puisque des enquêtes sont en cours sur le survol irrégulier du territoire. Nos services du renseignement y travaillent, et j'espère que vous pourrez nous divulguer quelques informations non classifiées relatives au travail du Service Général du Renseignement et de la Sécurité (SGRS), monsieur le ministre de la Défense. Vous avez évoqué l'hypothèse d'un certain nombre de bases de lancement. Il serait intéressant, pour les parlementaires et les citoyens, d'avoir la confirmation que ces drones n'ont pas été envoyés depuis la Belgique.

Voilà les quelques commentaires que je vous prie de prendre comme une critique constructive et un encouragement. Il s'agit d’un chantier énorme, nouveau et difficile, nous en sommes conscients au sein du groupe MR.

Il s'agit d'un chantier important pour la sécurité des Belges. De nombreuses personnes ont témoigné de leur sentiment d'insécurité sur notre territoire pendant ces attaques d'octobre et de novembre. Au-delà de l'aspect technique, il s'agit de rassurer la population sur notre capacité à garantir la sécurité par rapport à ces attaques d'un nouveau genre. Je vous remercie.

Oserais-je dire qu'il manque une personne aujourd'hui? Il y a quatre chaises. Cela tombe bien. Peut-être ainsi y aurait-il un pilote dans le drone, si vous me permettez l'expression, parce que, manifestement, il a manqué un pilote dans le drone en termes de coordination dès le début, dès octobre et novembre. Il eût été intéressant que le premier ministre soit présent. Trois ministres, autant de compétences, sept administrations, c'est bien la démonstration, si besoin en est, qu'il fallut ou qu'il eût fallu avoir un véritable pilote dès le départ.

Je ne vais pas réexpliquer le contexte ou revenir sur les faits. Les conséquences sont très concrètes, tant en termes de sécurité que d'impact économique. Le trafic aérien a dû être interrompu à de nombreuses reprises. Au début, nous avons assisté, convenons-en, messieurs les ministres, à une petite partie de ping-pong par médias interposés. Et il aura fallu quelques semaines pour que le Conseil national de sécurité se réunisse et s'exprime aujourd'hui enfin en commissions réunies. À ce sujet, j'aurais aimé savoir si une clause de rendez-vous est prévue pour le CNS afin de faire le point prochainement. Si oui, peut-on en avoir connaissance?

J'ai noté qu'il y a eu 558 observations. M. Ducarme a fait répéter le chiffre et nous sommes assez d'accord avec lui sur certains éléments critiques. On parle de 558 événements, donc on ne fera pas sortir les F-35 558 fois. On dépense un certain nombre de millions et en cela, on peut reconnaître à M. Francken un investissement important et une prise de responsabilité rapide, mais singulièrement pour les menaces militaires. Quand il s'agit de menaces civiles, quelques millions pour skeyes, certes, mais quand il s'agit de la police fédérale, d'autres l'ont dit avant moi, rien ou pas grand-chose. Mutualisation, dit-on. Je suis bourgmestre et membre d'un collège de zones locales; si toutes les zones locales doivent acheter des drones anti-drones avec ou sans armes, cela va faire désordre. Convenons-en.

En guise de boutade, je dois rappeler qu'il a été décidé d'interdire les drones illégaux. On n'a pas parlé d'immatriculer les drones, mais on y était presque. C'est comme les feux d'artifice: on ne peut pas contrôler leur vente et leur achat. Donc, il va falloir opérer autrement. Au-delà de la plaisanterie, il est vrai que des moyens ont été engagés en urgence par la Défense. Il s'agit principalement de moyens de détection.

Ma première question porte donc sur le caractère opérationnel de ce matériel. Est-il déjà complètement disponible? Combien de temps prendront les formations de nos militaires à ce type de matériel? Sous la précédente législature, nous avons assisté à la création d'une force cyber et d'un carrefour de contrôle à Beauvechain. Je m'en réjouis pour la circonscription du Brabant wallon, car cela signifie que Beauvechain sera maintenu de longues années encore. L'actualité a finalement donné raison à ces investissements qui ont été engagés sous la précédente législature. Comment ces moyens seront-ils augmentés (le National Airspace Security Center (NASC)), et rendus opérationnels avec les différents acteurs concernés? Les équipements fournis à nos militaires sont-ils strictement réservés aux sites militaires? M. le ministre Francken a déjà répondu. Cependant, il a dit dans Le Soir , noir sur blanc, que "si un drone venait à nouveau à survoler une centrale nucléaire, un de nos aéroports ou toute autre infrastructure critique, comme ce fut le cas en automne, l'armée ne pourrait pas intervenir." Peut-être l'information est-elle inexacte et a-t-il été mal compris. Aujourd'hui, je l'entends tenir des propos un peu plus nuancés. Sans doute reviendra-t-il sur le sujet. "Tant que nous sommes en temps de paix, c'est le rôle de la police", a-t-il dit. Bref, les ministres Crucke et Quintin nous ont vendu et revendu les 50 millions en question du CNS pour l'armée, mais peu d'euros pour le civil, convenons-en. Une nouvelle fois, la police fédérale, d'autres l'ont dit avant moi, se trouve quelque peu démunie. On ne parle pas de capacités.

(…): (…)

Monsieur Quintin, vous aurez l'occasion de me répondre. C'est pourquoi nous sommes ici.

Enfin, toujours .pour le ministre de la Défense, j'ai une question à lui poser en termes d'autonomie stratégique. Une nouvelle fois, vous avez passé d'importantes commandes de drones MALE et de capacités satellitaires aux É tats-Unis.

(…): (…)

Si je me trompe, veuillez me corriger, je vous en prie.

Dans les faits, notre force aérienne devient donc toujours plus américaine – c'est ma lecture mais vous allez la démentir –, avec toutes les conséquences qui en découlent. D'autres que moi ont évoqué les F-35 juste à l'instant. Nous avions, du reste, déposé un amendement pour supprimer l'achat des onze F-35, mais ne revenons plus là-dessus. Ne considérez pas que c'est une invitation pour en reparler.

Contrôler notre espace aérien constitue pourtant une clef essentielle de notre sécurité. L'Ukraine le prouve. Dès lors, que penser de l'annonce d'un partenariat entre Renault et l'armée française dans la production massive de drones militaires? Ça n'a été évoqué par personne jusqu'à présent. La Belgique s'est-elle montrée intéressée? Car, en dehors des zones militaires, je le disais, c'est la police fédérale qui est compétente en cas de menace et non l'armée.

Aujourd'hui, dans les faits, ce sont donc bien les polices locales qui doivent, monsieur Quintin, littéralement courir après les drones, si vous me permettez l'expression. Et la situation ne risque pas de changer. Monsieur Ducarme posait la question de savoir quelle était la différence entre une problématique qui se reproduirait aujourd'hui et celle de novembre et d'octobre. Je crains de n'avoir la réponse. D'ailleurs, poser la question, c'est y répondre.

Les questions suivantes se posent également. Concrètement, pouvez-vous nous indiquer les nouveaux moyens budgétaires, matériels et humains, qui ont été et qui seront dédiés à la police fédérale? Permettez-moi d'insister. Le ministre de l'Intérieur a indiqué en séance plénière que des moyens militaires seraient désormais duaux. Le ministre de la Défense ne partage pas la même analyse. Mais ils vont nous l'expliquer dans un instant. Quels sont alors ces moyens duaux qui ont été évoqués et qui pourront être utilisés par les entités civiles? Pouvez-vous nous expliquer aussi les moyens du C-UAS de la police fédérale, créé en 2021, et son déploiement?

Je vais tâcher d'accélérer un peu, sans ça, je n'aurai pas l'occasion de poser toutes mes questions.

Nous avons appris dans ce cadre qu'un plan serait élaboré par Skeyes. L'investissement de 110 millions qui a été évoqué serait étalé sur trois ans, si j'ai bien compris. Et on peut, dès lors, se poser quand même quelques questions. Quand sera véritablement prêt ce plan national de détection? Quand est-ce que l'ensemble du territoire belge sera couvert? D'autres ont parlé d'un visuel qui pourrait être projeté à l'écran avec la couverture. Ce serait effectivement intéressant. On peut lire début 2027. Mais qu'allons-nous faire entre maintenant et début 2027? Comment vont être choisies les zones sensibles qui seront protégées prioritairement et équipées de ces systèmes de détection?

L'enjeu, c'est évidemment d'arriver à faire cohabiter un système efficace de détection sans perturber – M. Crucke l'a dit – les vols autorisés; pas uniquement les vols aériens, mais aussi les vols de drones autorisés. L'objet d'un dispositif spécifique développé par Skeyes doit être, me semble-t-il, précisé.

La question se pose aussi quant au développement des systèmes de brouillage – ça a été dit par d'autres collègues donc je ne vais pas m’étendre sur le sujet – pour neutraliser les drones suspects ou malveillants. Votre gouvernement a en effet chargé le ministre des Télécommunications de préparer un projet de loi pour élargir la possibilité d'utiliser ces systèmes. À l'heure actuelle, seules certaines instances peuvent en effet recourir à ce type de dispositif: la police, la Défense, les services de renseignement et de sécurité, l'OTAN et le SHAPE.

J’ai encore quelques questions. Quels sont les opérateurs qui pourront utiliser ces systèmes de brouillage, en plus des acteurs que je viens de citer: les installations nucléaires, les établissements pénitentiaires, les entreprises critiques de type Seveso? Comment éviterez-vous les effets collatéraux, notamment pour les communications d'urgence, pour les transferts d’équipements médicaux – je pense notamment au réseau ASTRID – ou tout simplement pour la navigation aérienne classique? Quand le ministre de l'IBPT compte-t-il présenter le projet?

Je voudrais malgré tout mentionner la solidarité manifestée entre les acteurs européens et souligner le travail du ministre de la Défense, pourtant très atlantiste. On ne peut en dire autant de la solidarité avec les Etats-Unis.

Merci, messieurs les ministres, pour vos éclaircissements.

C'est clair que les drones volant autour des aéroports, dans les espaces aériens et autour des sites stratégiques et critiques représentent un vrai danger. C'est pourquoi je trouve important que trois ministres se penchent ici sur la problématique.

Le problème est connu depuis un certain temps mais, avouons-le, un certain chaos règne actuellement dans le secteur: tout le monde peut voler n'importe quand. Prenons l'exemple de l'aéroport de Zaventem. SkyDrone, qui est la filiale du gestionnaire du trafic aérien Skeyes, détecte chaque jour, en moyenne, une trentaine de drones à proximité du site. En 2024, 31 000 vols de drones ont été enregistrés dans des zones sensibles, autour des aéroports et des zones militaires. Et neuf vols sur dix n'étaient pas autorisés, à savoir qu'aucun plan de vol n’avait été demandé au préalable. Chaque année, entre 150 000 et 200 000 drones sont vendus dans le Benelux alors qu’en Belgique, seuls 37 000 pilotes de drones sont enregistrés auprès du SPF Mobilité.

Les drones sont une nouveauté dans notre société. Nous ne voulons pas que des gens puissent circuler sans permis de conduire? De la même manière, nous devons aborder la problématique des drones: une réglementation et un enregistrement sont nécessaires.

Comme cette problématique est essentiellement civile, nous souhaitons poser quelques questions à ce sujet. Combien de pilotes de drones se sont déjà enregistrés depuis le mois de novembre? Des investissements ont-ils été réalisés, en dehors de la Défense, pour sécuriser (notamment) les aéroports contre les drones?

Pourquoi l'équipe spécialisée de la lutte contre les drones de la police fédérale n'a-t-elle pas été déployée lors des incidents liés aux drones? Comment entendez-vous vous y prendre pour que cette équipe soit déployée plus rapidement à l'avenir dans la lutte contre les drones dans des environnements civils?

J'aimerais aussi revenir sur le rapport de la Sûreté de l'État concernant les signalements de drones. Je cite: "À l'automne 2025, le nombre de signalements de drones survolant les aéroports, des domaines militaires ou d'autres infrastructures sensibles telles que les centrales nucléaires, a connu une croissance importante. Souvent, il s'agissait de "faux positifs" et donc de situations où des personnes avaient confondu des avions ou des étoiles avec des drones. Dans d'autres cas, en revanche, il était effectivement question de drones. Des investigations approfondies sont toujours en cours à l'heure actuelle pour déterminer si ces drones s'inscrivaient ou non dans le cadre d'une campagne hybride menée par la Russie. (…) La prudence reste de mise." Quel est l'état d'avancement de l'enquête sur les récents incidents liés aux drones en Belgique? Quels résultats concrets, conclusions ou preuves ont été établis à ce jour dans le cadre de cette enquête? Je ne sais pas si vous pouvez déjà nous donner quelques éléments.

Enfin, il est évident qu'il nous faut un équipement anti-drones pour protéger notre espace aérien. Selon un article publié dans le journal néerlandais Trouw, le 23 décembre, les Pays-Bas ont acquis des moyens de lutte anti drone auprès d'une entreprise israélienne. La Belgique est-elle impliquée dans une coopération avec des tiers, y compris Israël, concernant des moyens de lutte anti-drone? La Belgique a-t-elle acquis du matériel anti-drone auprès d'entreprises ou sociétés de défense liées à Israël? Des mesures de précaution ont-elles été prises pour éviter que cela ne se produise à l'avenir?

Merci, messieurs les ministres, pour votre présence. Il était important d'avoir cette commission conjointe pour apporter cette réponse nécessaire de manière concertée et collaborative. C'est l'essentiel, et les différents intervenants l'ont assez mis en avant. Ce sera finalement le cœur de la réussite dans cette problématique.

Les incidents récents ont été rappelés; M. le ministre de l'Intérieur a fait une ligne du temps. Mais il convient aussi de dire que des incidents de drones ont lieu depuis 2022 déjà. La menace est peut-être beaucoup plus importante aujourd'hui, mais elle était préexistante.

Il a été mis en avant que de nombreux signalements étaient des faux positifs. Toutefois, comme l'ont clairement dit les autorités, tous ces vols ne peuvent pas être réduits à de simples usages récréatifs. Certains présentent des caractéristiques inquiétantes et ont justifié la mobilisation rapide du Conseil national de sécurité, ainsi qu'une coopération renforcée avec les partenaires internationaux, qu'il faut bien sûr remercier.

Nous saluons la réaction rapide du gouvernement, qui s'est traduite par l'adoption de mesures concrètes que vous avez rappelées. Mais par ailleurs, même en l'absence de menaces directes avérées contre les personnes ou les infrastructures, ces événements doivent nous servir d'avertissement clair. Notre espace aérien est devenu un champ de vulnérabilité.

La question des drones ne peut être abordée sous un seul angle. Cela a déjà été dit, il y a trois piliers essentiels: la détection, l'identification et la neutralisation.

En matière de détection et d'identification, il est indispensable de disposer d'une cartographie précise des incursions. Toute une série d'outils récents permettent d'améliorer cette situation, mais nous devons aussi nous reposer sur le centre de gestion de l'espace aérien, pour qu'il soit pleinement opérationnel. Le travail initié par le ministre Crucke en matière d'enregistrement va dans la bonne direction et mérite d'être consolidé.

Mais la détection ne suffit pas. La neutralisation des drones pose aujourd'hui une question centrale de gouvernance et de responsabilité. Les compétences et les moyens de la Défense sont clairement définis. Le ministre les a rappelés. En revanche, le rôle de la police intégrée reste trop flou, alors même qu'y compris en temps de guerre, elle conserve des missions essentielles. Il est donc indispensable de rappeler qu'il faut que la police fédérale élargisse son champ d'action au-delà de la seule gestion de l'ordre public. Il faut que les zones de police locales soient mieux intégrées dans le dispositif, qu'elles soient formées, équipées et associées à la réponse opérationnelle. Il faut surtout que la question de la chaîne de commandement claire en matière de neutralisation soit posée sans tabou et clarifiée. Face à ces menaces hybrides, la dispersion des compétences est une faiblesse. Je pense que nous l’avons tous signalé. La coordination, la clarté des responsabilités, la rapidité de réaction seront les clés de la réussite.

J'avais posé deux questions, principalement concernant la cartographie des incidents, mais également sur les modalités de neutralisation. Monsieur le ministre, vous avez déjà apporté beaucoup d'informations. Vous avez mis en avant les 558 incidents survenus entre le 1 er septembre 2025 et le 21 janvier 2026. Si j'ai bien compris, seuls 130 d'entre eux concernent des bases militaires. À partir de ces statistiques, on peut considérer que le risque réside bien au-delà, et peut-être même prioritairement, hors de ces sites militaires. Cela pose donc la question de la bonne collaboration entre police et Défense, ainsi que celle de la bonne répartition des moyens. Le ministre de la Défense a rappelé les moyens engagés: on parle de 50 millions. Il a rappelé plusieurs investissements déjà imaginés ou projetés. En tout cas, il faut que la police soit pleinement partenaire dans cette mission. Le ministre a indiqué que les moyens qui seront acquis pourront être partagés avec les autres autorités, mais se pose alors la question des modalités. C'est très bien de le dire, mais il faut voir ensuite comment on se concerte et comment on s'organise et, surtout, savoir qui prend la décision pour engager les bons moyens au bon moment, en fonction de la menace et du risque réel.

In fine , c'est très bien: les moyens sont en passe d'être acquis. Il faut en organiser l'utilisation et, surtout, pouvoir disposer d'une chaîne de commandement centralisée qui permette de répondre à la menace de manière efficace et rapide. C'est l'objet de ma principale question: peut-on garantir que l'on dispose véritablement de cette chaîne de commandement centralisée pour gérer cette nouvelle menace?

Messieurs les ministres, tout d'abord, un grand merci pour vos éclaircissements et vos informations. Vous imaginez bien que j'interviendrai en qualité de membre de la commission de la Défense, puisque c'est elle que je suis tout particulièrement.

Comme vous le savez, le groupe Les Engagés avait demandé la tenue rapide d'une réunion commune, car il est clair que ce dont nous discutons aujourd'hui concerne bien plus loin que la Défense, mais l'ensemble de notre territoire. Elle vient beaucoup plus tard que nous l'aurions espéré, mais reconnaissons que cela a permis au gouvernement de préparer ses réponses et de nous apporter des informations claires et précises.

Ces intrusions de drones ont été, paradoxalement, utiles à notre Défense. Il faut le signaler. Elles ont permis de souligner l'urgence de renforcer nos moyens de lutte contre les drones, surtout, malheureusement, après de nombreuses années de sous-investissement.

Il importe également de souligner que cette déficience dans la protection et la lutte contre les drones est l'arbre qui cache la forêt. En effet, d'autres secteurs requièrent de gros investissements. Il est primordial d'admettre que les nouveaux moyens financiers de la Défense ne pourront pas être utilisés par tous les départements et ne pourront pas tous les servir.

Chacun des acteurs concernés – comme le département de l'Intérieur et les gestionnaires d'infrastructures critiques – a évidemment besoin d'investissements pour protéger tant les personnes que la technologie. Il faudra y faire face. Le ministre de la Défense a néanmoins expliqué que certaines dépenses relevant d'autres départements pourraient être prises en charge par la Défense. Pourriez-vous nous donner plus d'informations à ce sujet?

Ces intrusions ont rappelé que la technologie évolue très vite et que les réponses devront s'adapter rapidement. Il importera de disposer d'une souplesse dans les moyens technologiques de lutte anti-drones, dans la réglementation et dans l'innovation technologique, ainsi que dans nos réactions.

Du point de vue strict de la Défense, on peut dire que la réaction a été satisfaisante. Une task force est en place et un général des drones a été désigné. Des moyens ont été achetés en urgence. Une solution structurelle est en cours d'adoption. On peut espérer qu'un système performant de lutte anti-drones sera mis en place progressivement dans les prochaines années, si les moyens de l'industrie suivent, bien évidemment.

Ce qui sera acheté par la Défense pour la Défense ne permettra toutefois pas de protéger l'ensemble du territoire, ni toutes les infrastructures critiques, ni notre population. Cela sera particulièrement vrai en situation de crise, lorsque la Défense aura besoin de tous ces moyens pour protéger ses infrastructures militaires, certaines infrastructures essentielles dans le cadre de la mobilité militaire, ou encore des unités déployées.

Dès lors, comment les autres Services publics fédéraux et administrations pourront-ils s'inscrire dans la démarche technologique et dans le système mis en place par la Défense? Quels moyens propres à ces départements seront-ils disponibles? La question concerne aussi d'autres niveaux de pouvoir, car, à terme, les zones de police locale devront également réaliser des investissements. Qu'est-il prévu pour que cette démarche soit pleinement collective, ouverte et financée? Est-il prévu, à un moment ou à un autre, d'aider financièrement les zones de police afin qu'elles puissent s'équiper? Un drone peut arriver n'importe où, y compris là où on ne l'attend pas, y compris dans des zones rurales.

Je m'interroge également sur les moyens passifs de protection. Nous parlons ici de moyens électroniques, de moyens cinétiques, de lasers et d'autres dispositifs. Qu'en est-il, en parallèle, de la protection des infrastructures par des filets, des grillages ou d'autres moyens, comme on en voit dans certaines prisons ou en Ukraine? Le plan de résilience préparé par l'Intérieur prévoit-il d'établir des stocks de ce type de matériel, ou de préparer certaines infrastructures pour pouvoir les déployer en cas de crise? Là aussi, il importera de ne pas être pris au dépourvu.

Je vous remercie pour les réponses que vous pourrez nous apporter.

Ik dank de ministers om hiervoor tijd te maken. Ik ben de twaalfde spreker en er werden al heel wat vragen gesteld. Op sommige ervan hebben de ministers trouwens al in hun toelichting vooraf geantwoord, maar goed, iedereen mag de vragen stellen die men wenst te stellen. We hebben ook een aantal boutades gehoord. Aan de collega die meende dat onze luchtmacht veramerikaanst, laat ik alvast opmerken dat we al 50 jaar met F-16’s vliegen en dat zijn ook Amerikaanse toestellen.

Collega's, de dronebedreiging lijkt misschien niet meer zo actueel, omdat we de voorbije weken geen meldingen meer hebben gekregen. Dat betekent echter niet dat die dreiging volledig weg is. Het betekent niet dat de hybride oorlog niet verder kan woeden, bijvoorbeeld op het cybervlak of door desinformatie of nog omwille van het in kaart brengen van onze kritieke infrastructuur.

Mijnheer de voorzitter, ik heb dan ook een voorstel van resolutie ingediend om onze weerbaarheid tegen hybride oorlog aan te wakkeren. Ik hoop dat we binnenkort nog eens wetgevend werk in de commissie voor Landsverdediging aan de orde brengen, zodat ik dat voorstel van resolutie kan inleiden en we daarmee aan de slag kunnen gaan. In mijn voorstel formuleer ik een 60-tal aanbevelingen aan de regering, waaronder een achttal specifieke aanbevelingen met betrekking tot counter-IOAs.

Ik probeer geen vragen te stellen die al gesteld zijn of die al beantwoord zijn. Kunt u al iets meer over het onderzoek onder de leiding van de ADIV zeggen? Als dat niet het geval is, dan moeten we daar ook respect voor hebben. Als het onderzoek nog lopende is, is het misschien beter om er niets over te zeggen.

Ik ben het met een aantal collega's eens dat we niet te snel tot conclusies mogen komen en de feiten onmiddellijk toeschrijven aan een bepaald land. We mogen echter ook niet naïef zijn. Misschien kunnen we nooit bewijzen wie de hand heeft in de dronebedreigingen, maar als alles in dezelfde richting wijst, dan zijn dat toch zeer sterke indicaties. Een van de eigenschappen van de hybride oorlog is net dat er heel moeilijk een vinger te leggen is op vanwaar die komt. Dat maakt het ook zo moeilijk om tegen dergelijke dreigingen te ageren.

Een collega deed ook heel meewarig over de suggestie van minister Quintin om drones verplicht te registreren, en vroeg of dat the way to go is, aangezien wie slechte bedoelingen heeft, zijn, of haar drone toch niet zal registreren, terwijl we met die maatregel vooral de gewone amateurdronepiloten pesten.

Ik weet ook niet zeker of dat de weg is die we moeten bewandelen. Hoe dan ook zou men daarmee alvast het kaf van het koren kunnen scheiden. Een niet-geregistreerde drone is per definitie al verdacht en men kan in dat geval misschien sneller ageren. Behoort een verplichte registratie van drones nog altijd tot de mogelijkheden?

Ten slotte, ik verneem nog graag van de minister van Defensie hoe hij de steun evalueert die we in die kritieke weken van verschillende NAVO-partners hebben gekregen. Hebben we daar lessen uit getrokken voor de versterking van de eigen capaciteiten?

Mijnheer de voorzitter, ik zal het ook proberen kort houden, omdat er inderdaad al heel veel vragen zijn gesteld en ik wil niet in herhaling vallen.

Ik dank eerst en vooral de regering voor haar adequate reactie enkele maanden geleden. Het beste bewijs is dat we hopelijk op korte termijn een gunning van het C-UAS-programma kunnen delen. Dat neemt niet weg dat ik nog steeds een aantal bekommernissen heb. Zo moet er omwille van een Europese aanpak – niet alleen ons land wordt met de problematiek geconfronteerd; onze buurlanden zitten in hetzelfde bad – voldoende overleg worden gepleegd. Elk land hoeft inderdaad niet het warme water zelf heruit te vinden.

Ik hoop ook dat we, wat de C-UAS-strategie betreft, het binnen Europa kunnen houden. Het is een langetermijnprogramma en we moeten de innovatieve krachten bij onze Europese defensie-industrie stimuleren, zeker in de toekomst.

Verder is het absoluut nodig – ik heb niet de indruk dat dat vandaag gebeurt, integendeel – dat er over de verschillende diensten heen wordt samengewerkt. We moeten weg van verkokering.

Voor ons is het heel belangrijk dat bij alle investeringen die Defensie doet, breder wordt gekeken dan alleen de militaire domeinen. Ook de strategische infrastructuur zoals de luchthavens, de haven van Antwerpen en de lng-terminal in Zeebrugge, moet mee worden genomen. Daar moeten de juiste beleidskaders voor worden gecreëerd, zodat de relatief dure investeringen zo veel mogelijk kunnen renderen.

Dat brengt mij bij nog een bekommernis, namelijk de nood aan een heldere taakverdeling tussen de verschillende diensten, en vooral tussen defensie en politie. Dat is absoluut nodig om een vlotte samenwerking tussen alle betrokken diensten mogelijk te maken. Daarnaast moet informatie correct worden gedeeld en moeten we de problematiek gecoördineerd aanpakken. Daarbij mogen we het lokale bestuur niet vergeten. Het lijkt misschien een detail, maar ik denk dat lokale besturen, en zeker de burgemeesters, hun inwoners kunnen geruststellen. En dat is nodig, want in de weken dat drones door ons luchtruim vlogen, leefde er bij de bevolking toch enige ongerustheid. In het licht daarvan moet er voor alle incidenten in vredestijd een passend interventie- en handhavingskader juridisch worden uitgetekend. U maakt daar werk van en ik kan u alleen maar aanmoedigen om het noodzakelijke tempo aan te houden.

Ik wil allereerst de ministers danken voor de toelichting over de acties die ze de laatste maanden hebben ondernomen. We zijn ondertussen ongeveer drie maanden verder. Er zijn ook al heel wat vragen gesteld, daar zal ik dan ook minder op ingaan.

Wat mij wel sterk bijblijft, zowel in deze discussie als op dat moment begin november – op 4, 5 en 6 november –, is dat er een aantal incidenten zijn geweest die de pers hebben gehaald. Dat heeft als een megafoon gewerkt voor de ongerustheid bij onze inwoners over overvliegende drones. Dat was niet het enige. Het blijkt ook een katalysator te zijn geweest voor een heel gamma aan meldingen.

In de hoorzittingen en nadien ook in het Parlement is gezegd dat er heel veel valspositieven zijn, maar dat nieuws heeft er op dat moment wel voor gezorgd dat er heel veel extra waarnemingen zijn binnengekomen. Vandaag, drie maanden later, valt het mij op dat er cijfers worden gegeven over het aantal meldingen die problematisch zouden zijn sinds begin september, maar dat er eigenlijk niets wordt gezegd over die valspositieven.

Er wordt wel vermeld dat er een aantal valspositieven zijn, maar ik had gehoopt dat we, nu we drie maanden verder zijn, ook meer zicht zouden krijgen op hoeveel valspositieven daar tussen zitten. Zitten daar ook effectieve, problematische meldingen tussen? Ook daar hebben we vandaag geen zicht op. Ik zal mijn vragen daarop focussen. Dat is van cruciaal belang om die ongerustheid opnieuw weg te nemen. Op dit moment is het gevolg van deze hoorzitting dat er online vooral nieuws verschijnt over 558 meldingen sinds begin september, wat voor meer ongerustheid zorgt, terwijl we die misschien net hadden kunnen wegnemen.

Het valt ook op dat we begin of half november detectiesystemen hebben gekregen en dat de Britten, de Fransen en de Duitsers ons zijn komen helpen. Sindsdien is het aantal waarnemingen ook gedaald. Sinds december is het aantal opvolgvergaderingen verminderd, omdat die minder nodig bleken. Het lijkt er dus op dat visuele waarnemingen het overgrote deel van de meldingen uitmaken. Dat is een indruk. Ik heb daar geen bevestiging van en hoop die vandaag van u te krijgen.

Vandaar heb ik een reeks vragen. Ik begin bij minister Quintin. Wat die 558 dronewaarnemingen betreft, hoe vaak is ondertussen gebleken dat het niet om een drone ging? Er zijn toch al een aantal dossiers waarin duidelijk is geworden dat het geen drone was. De factchecks van de VRT hebben er alvast een aantal aan het licht gebracht. Het is zelfs zo dat die van 4, 5 en 6 november volgens de VRT-factcheck al zijn weerlegd. Ik hoop dat die bevestiging ook vanuit uw diensten kan komen.

Van hoeveel dronewaarnemingen is op dit moment al duidelijk gebleken dat ze niet onrustwekkend waren, dat het geen drones waren, maar bijvoorbeeld een politiehelikopter, een vliegtuig of een hobbypiloot die overvloog? Bij het federale parket was er half november sprake van acht lopende dossiers, na zeventien incidenten. Zijn daar intussen dossiers bij gekomen? Zijn er dossiers afgerond? In welke richting gaan de uitspraken? Kunnen we vandaag al overvluchten linken aan Russische of andere vijandige mogendheden? Is dat ergens vastgesteld?

Aan minister Crucke en minister Quintin heb ik een vraag over de luchthavens die gesloten zijn. U hebt gezegd dat het om negen luchthavens ging. Is het op dit moment al duidelijk dat het in een aantal gevallen om meldingen van drones ging die uiteindelijk geen drones bleken te zijn? Volgens die factchecks wel, maar kunt u dat ook bevestigen? Over hoeveel van die negen gaat het dan? Is dat een op de negen, zijn dat er drie op de negen, of tasten we nog volledig in het duister? Hoe ver staan we op dat vlak? Dat zijn beslissingen met een grote impact. Die moeten worden genomen wanneer de veiligheid in het gedrang komt of lijkt te komen. Het is wel van belang om achteraf te weten hoe vaak het effectief om een drone ging die overvloog, eventueel met vijandige bedoelingen. Hoe vaak ging het om inmenging door een buitenlandse mogendheid in ons luchtruim?

Aan minister Francken heb ik een gelijkaardige vraag. U gaf in november aan dat de ADIV onderzoek zou doen naar dronewaarnemingen boven militaire kwartieren en kritieke infrastructuur, zoals kerncentrales. Uit de cijfers van mijnheer Quintin blijkt dat het om 196 meldingen gaat over die hele periode. Zijn er al onderzoeken afgerond? Zijn er indicaties dat het om Russische beïnvloeding gaat? Zijn er veel valspositieven? Wat is dat aandeel ongeveer? Ik hoop dat daar duidelijkheid over kan komen. Als dat niet in exacte cijfers kan, is een indicatieve inschatting ook al waardevol, bijvoorbeeld vier op de vijf zijn valspositief, of een op de drie. Ik kijk zeer hard uit naar uw antwoord.

U sprak toen in de commissie ook over drones die informatie verzamelden en complexe acties uitvoerden, duidelijk professioneel en doelgericht. Blijkt dat intussen ook uit het onderzoek? Ging het effectief om gestuurde acties? Welke informatie hebben we daarover?

Meer specifiek heb ik nog een vraag over de melding op 5 november voor het militaire domein van Heverlee en die van 6 november voor Melsbroek. Volgens de factchecks ging het ook daar om valspositieven. Ging het inderdaad om een politiehelikopter en een DHL-vliegtuig of waren het effectief drones? Welke informatie is daarover beschikbaar?

Verder, minister Francken, zei u daarnet dat het grote antidronedossier volgende week op de ministerraad zou komen. U sprak over gunnen. Gaat het effectief over gunnen, of eerder over het uitschrijven van een aanbesteding? Dat is uiteraard een belangrijk verschil in timing. Daarnaast heb ik de vraag aan wie dat gegund zal worden. De recente strapatsen van president Trump en zijn dreigementen ten aanzien van Groenland en Europa hebben aangetoond dat we er beter aan doen om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten in plaats van ons daar verder aan te binden. Als we een langlopend contract zouden aangaan rond drones en de bescherming daartegen, lijkt het mij aangewezen om ons meer te richten op Europese bedrijven dan op Amerikaanse bedrijven. Ik ben benieuwd hoe u daartegen aankijkt.

Dan heb ik nog een vraag aan de ministers Quintin en Crucke. Minister Francken heeft de maatregelen opgesomd en de aanbestedingsprocedures toegelicht die intussen vanuit Defensie lopen. Hebben jullie de intentie om daar voor jullie sectoren bij aan te sluiten? Ze staan open voor civiele deelname, maar is dat ook jullie intentie? Waarom wel of waarom niet?

Tot slot heb ik nog een vraag over drones die via 4G- en 5G-netwerken worden aangestuurd, waar mijnheer Quintin eerder naar verwees. Hoe ver staan we vandaag met de verschillende detectiemogelijkheden, als het niet meer via radiogolven verloopt, maar via 4G en 5G? In welke mate zijn onze detectieapparatuur en onze counterdrone-infrastructuur daaraan aangepast?

Minister Francken, toen u het pakket van 50 miljoen euro toelichtte dat al beslist is voor de beveiliging van militaire sites, sprak u zeer specifiek over antidrone-infrastructuur op basis van RF-detectie, en niet op basis van 4G- en 5G-detectie. Gaat het hier wel om de drones waar we vandaag mee te maken hebben? Kunnen we met dat materiaal de huidige types drones effectief tegengaan?

Ten slotte, op welke manier is de minister bevoegd voor telecommunicatie hierbij betrokken?

Dank u, ministers, voor uw toelichting. Ondertussen is het bijna drie maanden geleden dat een zeer zwaarwichtig incident plaatsvond. Of het nu om valspositieve of om echte signalen ging, feit is dat de operatie goed gelukt is: de luchthaven van Zaventem en het luchtruim lagen plat. Dat heeft een negatieve impact gehad op ons veiligheidsgevoel. Ook de zeer zware economische impact mogen we niet onderschatten. Een luchthaven platleggen in het hart van Europa, in onze hoofdstad, heeft een aanzienlijke kostprijs.

De operatie is dus sowieso goed gelukt. Het veiligheidsgevoel is aangetast, er is angst gezaaid bij de bevolking. We moeten dit dus ernstig blijven nemen. We horen inderdaad minder signalen en hopelijk betekent dat dat er minder gevaar is, maar dat betekent niet dat we niet moeten reageren. Ik ben dan ook wat ontgoocheld over de maatregelen die getroffen zijn sinds november. Dat zijn er niet zo veel.

Ik wil beginnen met de bevoegdheden, want de heer Ducarme heeft het mooi geformuleerd. Une menace , dat klinkt mooier in het Frans. Er is één duidelijke dreiging en iedereen is verantwoordelijk: Defensie, politie, Mobiliteit, Binnenlandse Zaken, de Regie der Gebouwen. Er zijn 101 verantwoordelijken voor één duidelijke dreiging.

Ik ben het ermee eens dat het een zeer complexe dreiging is. Het gaat om een hybride vorm van oorlogsvoering, een nieuw fenomeen. Veel Europese landen moeten snel schakelen. We moeten bekijken hoe we dat moeten aanpakken en hoe we daarop moeten reageren, zodat we de veiligheid in ons luchtruim, in ons land en boven onze kritieke infrastructuur kunnen garanderen.

Het helpt echter niet dat men continu naar elkaar blijft wijzen. De minister van Defensie zegt dat hij bevoegd is boven de militaire kwartieren en dat klopt. De minister van Mobiliteit is bevoegd boven de luchthaven. Voor de kritieke infrastructuur is de minister van Binnenlandse Zaken bevoegd. Bij zo'n complexe dreiging, bij de aanpak van een dronebedreiging waaraan vandaag heel Europa onderhevig is, is eenheid van commando nodig. Iedereen moet zijn deel doen en samenwerken. Ik ben het ermee eens dat alle veiligheidsdiensten op een bepaald moment de koppen bij elkaar moeten steken en samen de veiligheid aanpakken. Er is echter één leidinggevende nodig die dat aanstuurt, één piloot in de cockpit die bepaalt hoe de dronebedreiging in ons land wordt aangepakt.

Ik vind het jammer dat men naast elkaar blijft werken. Men zegt wel dat de samenwerking goed verloopt en dat het wel goed komt, maar ik ben van oordeel dat die rol bij Defensie hoort te liggen.

Ons luchtruim beveiligen, zeker op zijn minst onze kritieke infrastructuur, is een taak voor defensie. Defensie moet daarin de leiding nemen. De middelen komen stilaan beschikbaar, de capaciteiten worden opgebouwd, het personeel wordt opgeleid en er worden dronepiloten gevormd. De middelen, de knowhow, de kennis, de capaciteit en de budgetten zullen bij defensie geconcentreerd zijn. Het is dan ook logisch dat defensie de dronedreiging in eerste instantie op zich neemt.

Alle veiligheidsdiensten moeten samenwerken als er zich een nationale crisis voordoet, maar er moet één duidelijk aanspreekpunt zijn en er moet eenheid van commando zijn. Die eenheid van commando moet bij Defensie komen te liggen.

Mijn vraag aan jullie allemaal is dan ook wat jullie daarvan vinden. Vinden jullie dat de samenwerking vandaag zo vlot verloopt dat alles gewoon naast elkaar moet blijven bestaan, met een deel bij Binnenlandse Zaken, een deel bij Mobiliteit en een ander deel bij Defensie? Vinden jullie dat een goede manier van werken? Zijn jullie het er ook mee eens dat er één piloot in de cockpit nodig is en dat er eenheid van commando vereist is om een dronedreiging, die bovendien elke maand evolueert, doeltreffend aan te pakken?

Een volgend punt is het NASC, het National Airspace Security Centre, het MIK in de lucht. Het is goed dat men iedereen samenbrengt en dat men alle betrokkenen in dezelfde ruimte zet, maar ook dan is het essentieel dat duidelijk is wie wat wanneer moet doen. Ik vind het eerlijk gezegd schrijnend om te horen dat men heeft geprobeerd het NASC 2.0 operationeel te krijgen, maar dat dat niet is gelukt. Gezien zo’n crisis op ons nationaal grondgebied en een dreiging die zich manifesteert en niet meteen zal verdwijnen, vind ik het vreemd en bijzonder dat men daar niet in geslaagd is tegen 1 januari 2026.

We zijn ondertussen bijna een maand verder. Waar staat men vandaag met dat NASC 2.0? Is het bijna operationeel en wanneer mogen we dat verwachten? Mogen we weten wie wat wanneer zal doen? Wie zal daar de leiding nemen? Het is belangrijk te weten welke veiligheidsdienst binnen het NASC de regie in handen zal nemen en welke rules of engagement gelden. Het klinkt allemaal goed dat men naast elkaar zit en zegt dat alles peis en vree is en dat de samenwerking vlot verloopt, maar we hebben tot vandaag geen enkele inzage gekregen in wie binnen dat NASC daadwerkelijk de regie voert.

Naast het NASC 2.0 is er ook het NASC 1.0. Dat bestaat al en werd opgericht in de vorige legislatuur. Is dat in de tussentijd samengekomen? Wordt daar besproken hoe men samen met de veiligheidsdiensten omgaat met die dreiging wanneer er signalen binnenkomen? Ook daar stel ik de vraag wanneer wij mogen verwachten dat het NASC 2.0 operationeel zal zijn. Het is niet gelukt tegen 1 januari; zal het dan wel lukken tegen 1 februari? Wie zal daar welke taken opnemen, wie heeft de regie en wie heeft de leiding?

Tot slot kom ik tot de aankopen.

Men heeft ondertussen inderdaad die eerste 50 miljoen eind vorig jaar uitgegeven op conto van Defensie. Ik hoor dat er meer dan een half miljard aan investeringen in counter-UAS op komst is. Er is verschillende keren gezegd dat ze gezamenlijk inzetbaar zullen zijn. Er zouden goede afspraken zijn gemaakt, heb ik gehoord. Welke afspraken zijn dat dan? Betekent dat dat als die aankoopdossiers naar de regering gaan, die samen zijn bekeken met defensie en met de politie? U zegt dat dat gezamenlijk inzetbaar wordt en dat ook de politie daar een deel van zal kunnen gebruiken. Werden die systemen samen aangekocht? Hebben de politiediensten samengezeten met de diensten van defensie om te bekijken welk materiaal voor wie geschikt is?

Ten tweede, het is goed om te zeggen dat die middelen door verschillende veiligheidsdiensten gebruikt kunnen worden, maar zijn er ook gezamenlijke opleidingen? Ik hoor u, minister Francken, zeggen dat er opleidingen zijn binnen defensie, maar zijn er ook opleidingen bij de politie? Als u zegt dat die materialen ook door de politie en andere veiligheidsdiensten kunnen worden gebruikt, zijn die opleidingen er dan ook bij de politie?

Men voelt aan alles dat het een handicap is om verschillende veiligheidsdiensten naast elkaar te laten werken. Er is echt nood aan eenheid van commando om deze dreiging aan te pakken. Er is nood aan één aansturingspunt, één aanspreekpunt, één piloot in de cockpit die van daaruit verdeelt hoe alle veiligheidsdiensten moeten werken.

Dan, mijnheer de minister van Defensie, nog een aantal specifieke vragen. Wat zijn de eerste bevindingen van de dronedetectiesystemen? Ik heb vernomen dat die al operationeel zijn. Wat zijn de eerste bevindingen? Komt daar veel uit? Worden die goed ingezet? Komen daar veel signalen van?

Hetzelfde geldt voor de droneguns en de kamikazedrones. Wat zijn de eerste bevindingen? Zijn die al in werking gesteld? Het is momenteel ook het enige wat op 4G, 5G en op satelliet kan werken, maar dat kan dan weer niet in het civiele luchtruim boven een luchthaven, want daar is dat bijzonder gevaarlijk. Wat zijn de volgende stappen voor die nieuwe vorm van drones die op het 4G- en 5G-netwerk werken? Wat zijn daar de volgende stappen en de volgende aankopen, zodat ook onze verschillende luchthavens op deze dronedreiging kunnen reageren?

Peter Buysrogge , voorzitter: Ik verleen nu graag het woord aan de regering voor de antwoorden. Ik ga ervan uit dat wij dezelfde volgorde van daarnet hanteren en dat ik dus eerst het woord verleen aan de heer Quintin.

Mijne heren ministers, er zijn zeer goede stappen gezet, er zijn dingen in gang gezet die lange tijd niet operationeel werden geacht. We moeten kijken naar de timing, om alles vlot te trekken en de snelheid hoog te houden. Ik reken erop dat dat zal gebeuren.

Mijnheer de minister Quintin, als de sectorale overheden moeten opvolgen dat de kritieke infrastructuur en de particulieren goede risicoanalyses maken, dan hoop ik dat er snel duidelijke samenwerkingsakkoorden komen met de regio’s, zodat die sectorale overheden correct kunnen worden samengesteld.

Mijne heren ministers, het is niet de eerste keer dat we het thema bespreken en het zal ook niet de laatste keer zijn. Het is opvallend dat er geen of weinig details zijn met betrekking tot valse positieven.

Mijnheer de minister Francken, ik dank u voor de cijfers met betrekking tot de meldingen sinds eind vorig jaar. De mediaberichten zijn inderdaad stilgevallen, dat is uiteraard niet uw verantwoordelijkheid, maar het is wel frappant.

Het onderzoek naar de toewijzing van de incidenten loopt nog. Mijnheer de minister Quintin, u sprak over probabiliteit, het is dus niet zeker dat de dreiging door Rusland wordt geïnstigeert, wat door minister Francken werd bevestigd. Gaat het over China? Gaat het over andere vijandelijke actoren? Wij moeten een open geest houden. Wij kijken alvast uit naar de resultaten van het onderzoek.

Met betrekking tot de in Letland aangekochte blaze interceptors werd niet specifiek geantwoord, mogelijk vanwege de gevoeligheid van het onderwerp voor de commissie. Het betrof de evaluatie van hun werking, als ze al in werking zijn, ik vermoed van wel. Op welke basis kan er gesteld worden dat er minder risico en nevenschade is of niet?

Ik noteer dat de rules of engagement boven militaire basissen nog steeds van toepassing blijven en dat het informatieknooppunt NASC, dat geen communicatiecentrum is, operationeel wordt over enkele weken, niet over enkelen maanden. Wij zullen de voortgang van dat dossier in ieder geval nauwkeurig opvolgen.

Kortom, er zijn alvast zaken in beweging gezet, het is een work in progress , wat natuurlijk positief is in het hele verhaal, gelet op de hybride dreiging. Algemeen moet er wel worden gesteld dat heel wat problemen voortkomen uit het ontbreken van een performante coördinatie tussen al uw diensten onderling en tussen de andere betrokken departementen, waaronder Justitie. Communicatie is de sleutel en net daar heeft het tot nu toe geschort. Ik hoop dat daar in de toekomst beterschap in komt.

Collega’s, ik hoor verschillende zaken. Minister Quintin, u bent historicus en uit persoonlijke ervaring weet ik dat historici meestal zeer verstandige mensen zijn. Ik moet wel zeggen dat de nieuwste tijd iets beter is dan de middeleeuwen, maar niemand is perfect natuurlijk. Dan hoor ik minister Crucke zeggen dat u Limburg wilt bezoeken. U bent altijd welkom, maar uw bezoek komt wel laat gezien de dreigende kritieke situatie. U beloofde in oktober al dat u een bezoek zou brengen en nu wordt dat pas in januari ingepland.

Ik kreeg helaas geen antwoord op de vraag of er rond de luchthaven safety drones zullen worden ingezet. Ik zal daarop terugkomen.

Tot slot, eigenlijk weten we niet hoe we erop moeten reageren als drones boven onze luchthaven blijven vliegen. Het gebruik van kinetische afweermechanismen is geen goed idee. Ook de techniek van het jammen biedt geen oplossing, want dan moeten we de luchthaven stilleggen. Elke keer dat we de luchthaven stilleggen, zorgt dat voor enorm veel economische schade. Als iemand dus kwaadwillig is, volstaat het om weken aan een stuk, elke dag gedurende een paar uur, een drone boven de luchthaven van Zaventem te sturen. Dat heeft een zeer grote impact op de Vlaamse welvaart.

Voor de rest kijk ik uit naar uw concrete stappen. Ik ben heel benieuwd naar uw beleidsnota, die binnenkort aan de orde komt. Ik hoop dat daar een uitgebreid stuk over drones in zal staan, zodat we het debat voort kunnen zetten.

Ten slotte, zowel minister Quintin als minister Francken onderstreept dat de dreiging mogelijk vanuit Rusland komt. Ik vind het dan wel bizar dat de N-VA in de commissie voor Buitenlandse Betrekkingen een voorstel van resolutie heeft ingediend om sancties tegen Rusland op te leggen wegens de dronebedreiging, terwijl er nog geen zekerheid is dat Rusland achter het kat- en muisspel zit. Is daarover zekerheid, dan kunnen we nog overgaan tot sancties. Volgens mij heeft men het voorstel dus te vroeg ingediend.

Monsieur le président, je voudrais remercier les ministres pour leurs réponses détaillées et peut-être aussi les rassurer quand je parlais d'unité de commandement. Je n'imaginais naturellement pas une forme d'hydre de Lerne, animal ou ministre à trois têtes dont chacune est une des vôtres. Si je suis allé aussi loin dans la remarque que j'ai faite sur la nécessité de voir nos politiques davantage coordonnées, c'est parce que, d'une part d'autres pays européens travaillent avec une unité de commandement en la matière et, d'autre part, ayant tout de même dû tirer la leçon de ce qui s'est passé en octobre et novembre, nous avons souffert de la dispersion de nos moyens. J'entends donc les réponses que les ministres ont pu nous fournir et je suis encore davantage convaincu de la volonté de voir coordonné et articulé l'ensemble de nos moyens et de nos politiques sous les différentes attributions de compétences des ministres.

Et, puisque le ministre Crucke a ouvert la porte, j'invite la présidence de la commission à voir si nous pourrions éventuellement disposer d'un visuel lié à la coordination des moyens entre vos différents départements pour ce qui concerne la lutte anti-drones telle que vous l'envisagez et telle que vous l'avez développée aujourd'hui.

Je voudrais aussi remercier le ministre Quintin pour une réponse qui, à mon sens, est fondamentale. Il nous dit qu'aujourd'hui, nous sommes déjà moins en état de faiblesse que ce que nous étions en octobre et en novembre. C'est un apport important de la réunion d'aujourd'hui.

Par ailleurs, contrairement à certains que cela dérange au Vlaams Belang, pour ma part, monsieur le ministre, je vous remercie d'être clair, de désigner la menace du doigt et de dire qui se cache derrière cette menace tout en pointant les Russes. Je vous remercie de le faire et de ne pas laisser le flou que certains veulent entretenir en la matière, en particulier l'extrême droite flamande.

Je voudrais à mon tour remercier les trois ministres pour leur présence et leurs explications. Je suis, à l'instar d'autres collègues, curieux de lire les notes de politique générale et les chiffres concernant le National Airspace Security Centre (NASC). Puisqu'il ne manque que quelques écrans et que le centre devrait être opérationnel d'ici quelques semaines selon M. Francken, je serais curieux de visiter le site, qui se situe dans ma circonscription.

Je remercie les ministres pour leurs réponses. Monsieur le ministre de l'Intérieur, vous ne semblez pas partager mon avis sur la répartition des risques, ou en tout cas sur sa localisation. Sur 558 détections de drones, plus de 80 % ont eu lieu hors de bases militaires. Or, un risque existe à la fois par sa fréquence et sa gravité. Dans ce cas-ci, la fréquence est beaucoup plus importante hors site militaire. Il existe donc une préoccupation importante en dehors des sites militaires, d'où la question de la répartition des moyens.

Ceci m'amène à ma deuxième remarque relative à la chaîne de commandement centralisée. En matière de neutralisation, vous avez rappelé la logique selon laquelle la Défense est responsable pour les sites militaires et la police pour le reste. Or, cela fonctionne lorsque chaque entité dispose de ses moyens et ici, les moyens sont surtout localisés au niveau de Ia Défense. Je me demande donc comment cela fonctionnera concrètement. Qui appelle qui? Est-ce vous, le ministre de l'Intérieur, qui appellera son collègue à la Défense pour demander des moyens pour neutraliser des drones? Je pense que nous avons besoin de procédures claires qui fixent et organisent cette collaboration. À ce stade-ci, il reste du travail pour nous rassurer sur la cohérence et la concrétisation de la collaboration entre les deux entités.

Je vous remercie pour les précisions. C’est précisément ce dont nous avons besoin: annoncer clairement comment cela va fonctionner, quelle sera la procédure à suivre, ainsi que le timing et les délais d’intervention. Puisque nous en parlons, il faudra pouvoir réagir très rapidement.

Des moyens existent, une collaboration est envisagée, mais concrètement, quelles seront les procédures à suivre et qui décidera de quoi, et à quel moment? Je pense que vous disposez des éléments. Il faudra nous les communiquer afin que nous puissions être effectivement rassurés sur cette matière. Je vous remercie.

Collega's, ik hoopte vandaag toch meer duidelijkheid te krijgen over het aantal dronemeldingen die uiteindelijk false flags blijken te zijn. Minister Quintin geeft aan dat hij daar niet op kan antwoorden, maar dat vliegtuigen eruit worden gefilterd. Toch blijft het voor mij onduidelijk hoe concreet en hoe specifiek dat telkens moet worden geïnterpreteerd. Ik vind dat belangrijk, omdat het de onrust kan wegnemen.

Minister Francken heeft gezegd dat er begin november massaal visuele waarnemingen waren die achteraf vals bleken te zijn. Het ging om tientallen procenten van de meldingen. Dat wijst er toch op dat er een indicatie bestaat van de omvang. Het is ook niet onlogisch dat een verontruste Belg zich vergist. Het Laatste Nieuws heeft zelfs beelden van een helikopter offline gehaald, met een disclaimer erbij. De krant had die beelden ontvangen van een hooggeplaatste bron bij de veiligheidsdiensten. Dan is het toch niet onlogisch dat ook ongeruste Belgen verkeerde signalen melden.

Daarom is het van cruciaal belang om meer zicht te krijgen op het aantal false flags . Hoe vaak ging het om een hobbydronepiloot? Hoe vaak ging het om een buitenlandse mogendheid, of mogelijk een buitenlandse mogendheid? In hoeverre verkeren we vandaag nog in het ongewisse? Tot op heden is nog geen enkele melding aan Rusland toegewezen. Dat wil niet zeggen dat ik niet geloof of mij niet kan voorstellen dat Rusland daar iets mee te maken heeft. Dat kan ik mij zeer goed voorstellen, maar vandaag hebben we geen zicht op de omvang en de schaal.

Ik heb ook vandaag geen duidelijkheid gekregen over de negen sluitingen van de luchthaven. Hoe vaak bleek dat achteraf terecht? Daar heb ik geen antwoord op gekregen. Hoeveel dossiers waren terecht? Ook daarop kreeg ik geen antwoord. Zal de civiele sector intekenen op de procedures die Defensie lanceert? Daar heb ik evenmin een antwoord op gekregen.

Er blijven dus veel vragen. Ik zal mijn andere parlementaire instrumenten gebruiken om duidelijkheid te krijgen.

Ik wil afronden met een punt waarover ik het eens ben met minister Quintin. Dat moet men ook altijd doen in het Parlement. Ik ben het er absoluut mee eens dat de binnenlandse veiligheid toebehoort aan de politiediensten. Zolang we niet in een oorlogssituatie verkeren, hoort de binnenlandse veiligheid bij de politiediensten. Zo hoort het in een democratie. Ik houd dat ook liefst zo lang mogelijk zo. Defensie is altijd het laatste hulpmiddel en niet het eerste.

Heren ministers, ik dank u voor de bijkomende antwoorden. Minister Francken, ik wil toch nog even reageren. U zegt dat ik inconsistent ben. U maakt de vergelijking tussen de militairen op straat en de dronedreiging. Dat raakt kant noch wal. Militairen op straat staan de politie bij bij patrouilletaken en bewakingsopdrachten. Er wordt gevraagd om wat de militairen nu al doen bij de kerncentrales, ook te doen op straat. We zullen dat toch niet over dezelfde kam scheren als het aanpakken van de dreiging door drones, waarvan de technologie elke week evolueert, veel sneller dan wij ons zelfs maar kunnen voorstellen. Dat is absoluut niet hetzelfde. We zullen tegen het einde van deze legislatuur wellicht bijna 1 miljard defensiemiddelen investeren in dronedreigingen, in counterdrone en in gespecialiseerde teams die snel kunnen ingrijpen, ook in het binnenland, waarvan ik trouwens absoluut voorstander ben. Dat is echter absoluut niet hetzelfde als militairen op straat. Laten we militairen die de politie ondersteunen bij bewakingsopdrachten niet over dezelfde kam scheren als militairen die een dronedreiging moeten aanpakken, waar de technologie elke week evolueert. Peter Buysrogge , voorzitter: Ik wens de ministers en ook de collega's te bedanken. Het thema is nog lang niet van de baan en zal nog wel een vervolg kennen in verschillende commissies. Ik heb zelfs gehoord dat sommigen andere parlementaire instrumenten zullen aanwenden. Ik kijk alvast uit naar de verdere bespreking. De openbare commissievergadering wordt gesloten om 17.05 uur. La réunion publique de commission est levée à 17 h 05.